
किं भवता कदापि स्वगृहस्य कृते योग्यं खिडकीप्रमाणं चयनं कृत्वा संघर्षः कृतः? त्वं एकाकी न असि। सम्यक् विण्डो आकारस्य चयनं सौन्दर्यशास्त्रस्य कार्यक्षमतायाः च कृते महत्त्वपूर्णम् अस्ति । अस्मिन् पोस्ट् मध्ये वयं उपयोगस्य लाभं अन्वेषयामः मानकविण्डो आकाराः अपि च भवतः चयनं कुर्वन् विचारणीयानां कारकानाम् अवलोकनं प्रददति ।
मानकविण्डो आकाराः अनेकाः लाभाः प्रददति, यथा व्ययस्य बचतम्, सुलभतया संस्थापनं, उत्तमं उपलब्धता च । सामान्यपरिमाणान् अवगत्य, ते विण्डो-प्रकारेण कथं भिद्यन्ते इति च अवगत्य भवान् स्वनिर्णयप्रक्रिया सरलीकर्तुं शक्नोति ।
वास्तुशैल्याः आरभ्य कक्षविन्यासः भवनसङ्केतः च यावत्, खिडकी-आकारस्य चयनं कुर्वन् मनसि स्थापयितुं अनेकाः प्रमुखाः कारकाः सन्ति । वयं एतेषां विचाराणां विस्तरेण चर्चां करिष्यामः यत् भवतः आवश्यकतानां पूर्तिं कृत्वा भवतः गृहस्य समग्ररूपं भावं च वर्धयति इति सूचितं विकल्पं कर्तुं साहाय्यं करिष्यति।
मानकविण्डो आयामान् अवगन्तुम्
यदा भवतः गृहस्य कृते खिडकीनां चयनस्य विषयः आगच्छति तदा प्रथमं विचारणीयं वस्तु आकारः अस्ति । मानकविण्डो आकाराः सामान्यपरिमाणानां समुच्चयः सन्ति यत् निर्मातारः चयनप्रक्रियायाः सरलीकरणाय अधिकांशगृहैः सह संगततां सुनिश्चित्य च प्रस्तावन्ति ।

मानकविण्डो आकाराः के सन्ति ?
मानकविण्डो आकाराः पूर्वनिर्धारितपरिमाणानां श्रेणीं निर्दिशन्ति ये खिडकीनिर्मातृभ्यः व्यापकरूपेण उपलभ्यन्ते । ते उत्पादनं सुव्यवस्थितं कर्तुं, व्ययस्य न्यूनीकरणाय, गृहस्वामिनः आवश्यकतानुसारं खिडकीनां अन्वेषणं सुलभं कर्तुं च एतान् आकारान् प्रयच्छन्ति ।
मानक विण्डो आकार (चौड़ाई x ऊंचाई) 1.1. | इञ्च् | सेन्टिमीटर् |
२' x ३' । | २४' x ३६' । | ६१ x ९१.४ से.मी |
३' x ४' इति । | ३६' x ४८' । | ९१.४ x १२१.९ से.मी |
४' x ५' २. | ४८' x ६०' । | १२१.९ x १५२.४ से.मी |
५' x ६' । | ६०' x ७२' । | १५२.४ x १८२.९ से.मी |
नोट्: एते सामान्यमानकविण्डो आकारस्य कतिचन उदाहरणानि एव सन्ति ।
प्रकारानुसारं मानकविण्डो आकारेषु भिन्नताः
मानक-आकाराः विद्यन्ते चेदपि भवता चयनितस्य विण्डो-प्रकारस्य आधारेण ते भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति । अत्र केचन सामान्याः विण्डोप्रकाराः तेषां विशिष्टाकारपरिधिः च सन्ति ।
- Double-hung and Single-hung Windows : एते विण्डोज प्रायः 24' तः 48' पर्यन्तं विस्तारेण 36' तः 72' पर्यन्तं च ऊर्ध्वतायां आगच्छन्ति ।
- केसमेण्ट् खिडकयः : १. केसेमेण्ट्-विण्डोः सामान्यतया १७' तः ३५.५' पर्यन्तं विस्तारः २९.५' तः ७७.५' पर्यन्तं ऊर्ध्वता च भवति ।
- स्लाइडिंग् विण्डोजः : भवन्तः प्राप्नुवन्ति खिडकीनां स्लाइडिंग् । 36' तः 84' पर्यन्तं विस्तारेषु 24' तः 60' पर्यन्तं च ऊर्ध्वतायां
- चित्रविण्डोजः : १. चित्रविण्डोः १२' x १२' इत्येव लघुः अथवा ९६' x ९६' इत्येव विशालाः भवितुम् अर्हन्ति ।
- बे एण्ड् बो विण्डो: एते विण्डो आकाराः प्रयुक्तानां व्यक्तिगतविण्डोजानां संयोजने निर्भरं भवन्ति, परन्तु ते सामान्यतया 3'6' तः 10'6' पर्यन्तं विस्तारं 3' तः 6'6' पर्यन्तं ऊर्ध्वतां च भवन्ति
- शामियाना खिडकयः : शामियाना खिडकयः २' तः ३'१०' पर्यन्तं विस्तारेण १'८' तः ७'८' पर्यन्तं च ऊर्ध्वतायां आगच्छन्ति ।
विण्डो आकार संकेतनानि कथं पठितव्यानि
प्रायः विण्डो-आकाराः सरल-संकेतनस्य उपयोगेन व्यक्ताः भवन्ति यत् विस्तारं, ऊर्ध्वतां च संयोजयति । यथा, २०३० विण्डो २'०' विस्तृतं ३'०' ऊर्ध्वं च स्यात् । एते आयामाः वास्तविकं विण्डो आकारं निर्दिशन्ति, न तु रूक्षं उद्घाटनं इति मनसि धारयन्तु ।
रूक्षं उद्घाटनं भित्तिस्थं फ्रेमयुक्तं उद्घाटनं भवति यत्र खिडकी स्थाप्यते । सम्यक् संस्थापनं समायोजनं च कर्तुं वास्तविकविण्डो आकारात् किञ्चित् बृहत्तरम् अस्ति ।
मानकजालकस्य आयामान् अवगत्य प्रकारेण कथं भिन्नाः भवन्ति इति अवगत्य भवान् स्वगृहस्य कृते योग्यानि खिडकानि चिन्वितुं अधिकतया सुसज्जितः भविष्यति । स्मर्यतां यत् न केवलं आकारस्य अपितु ऊर्जा-दक्षता, सामग्री, शैली इत्यादीनां कारकानाम् अपि विचारं कुर्वन्तु येन भवन्तः स्वस्य आवश्यकतानां कृते उत्तमं विकल्पं कुर्वन्ति इति सुनिश्चितं भवति ।
मानकविण्डो आकारस्य उपयोगस्य लाभाः
यदा भवतः गृहे नूतनानां खिडकीनां प्रतिस्थापनं वा संस्थापनं वा भवति तदा मानकप्रमाणानां विकल्पेन अनेके लाभाः प्राप्यन्ते । मानकविण्डो आयामानां चयनस्य लाभं अन्वेषयामः :

कस्टम आकारस्य तुलने व्ययस्य बचतम्
मानकविण्डो आकारस्य उपयोगस्य एकः महत्त्वपूर्णः लाभः व्ययबचनस्य सम्भावना अस्ति । निर्मातारः मानक-आकारस्य खिडकयः बृहत् परिमाणेन उत्पादयन्ति, येन अधिकं कुशलं उत्पादनं न्यूनव्ययः च भवति । अनुकूलाकारस्य खिडकयोः तु विशेषादेशानां अतिरिक्तश्रमस्य च आवश्यकता भवति, यस्य परिणामेण मूल्यं अधिकं भवति ।
आदेशं स्थापयितुं च सुलभं शीघ्रं च
मानकविण्डो आकाराः क्रमप्रक्रिया सरलीकरोति । कस्टम् आकारानां सटीकमापनं प्रदातुं चिन्तां विना भवन्तः आवश्यकानि आयामानि सहजतया अन्वेष्टुं शक्नुवन्ति । एतेन क्रयणप्रक्रिया सुव्यवस्थिता भवति, दोषस्य सम्भावना च न्यूनीभवति ।
अपि च, मानक-आकारस्य खिडकी-स्थापनं प्रायः द्रुततरं, सरलतरं च भवति । ठेकेदाराः एतेषां सामान्यपरिमाणानां परिचिताः सन्ति, येन अधिककुशलस्थापनप्रक्रिया भवितुं शक्नोति ।
उत्तम उपलब्धता तथा लघु लीड टाइम
यदा भवान् मानक-विण्डो-आकारं चिनोति तदा भवान् सम्भवतः पश्यति यत् ते निर्मातृभ्यः आपूर्तिकर्ताभ्यः च अधिकसुलभतया उपलभ्यन्ते । अस्य अर्थः अस्ति यत् भवान् स्वस्य विण्डोस् शीघ्रं प्राप्तुं शक्नोति, प्रायः कस्टम् आदेशैः सह सम्बद्धं विस्तारितं लीड् टाइम् विना ।
तदतिरिक्तं, यदि भविष्ये कदापि विण्डो प्रतिस्थापयितुं प्रवृत्तः भवति तर्हि कस्टम् आयामस्य प्रतिकृतिं कर्तुं प्रयत्नस्य अपेक्षया मेलयुक्तं मानक आकारं अन्वेष्टुं बहु सुकरं भविष्यति ।
सरलीकृतविण्डोप्रतिस्थापनप्रक्रिया
यदि भवान् विद्यमानविण्डोस् प्रतिस्थापयति तर्हि मानकप्रमाणानां विकल्पेन प्रक्रिया सरलं कर्तुं शक्यते । बहुषु सन्दर्भेषु, भवान् मानक-आयामान् अन्वेष्टुं शक्नोति ये भवतः वर्तमान-विण्डो-सङ्गतिं कुर्वन्ति, येन उद्घाटनस्य विस्तृत-संशोधनस्य आवश्यकता न्यूनीभवति ।
एतेन न केवलं समयस्य रक्षणं भवति अपितु प्रतिस्थापनपरियोजनायाः व्ययः जटिलता च न्यूनीभवति ।
सम्पूर्णे गृहे स्थिरता एकरूपता च
सम्पूर्णे गृहे मानकजालकस्य आकारस्य उपयोगेन स्थिरतायाः एकरूपतायाः च भावः उत्पद्यते । एतेन भवतः सम्पत्तिस्य समग्रं सौन्दर्य-आकर्षणं वर्धयितुं शक्यते, अन्तः बहिः च ।
अपि च, सुसंगताः खिडकी-आकाराः संगत-विण्डो-उपचाराः, यथा पर्दाः अथवा अन्धाः, अन्वेष्टुं सुलभं कर्तुं शक्नुवन्ति, यतः भवान् मानक-आयामैः सह कार्यं करिष्यति
मानक-विण्डो-आकारं चित्वा, भवान् सम्पूर्णे गृहे व्यय-बचनां, सुलभ-स्थापनं, उत्तम-उपलब्धता, सरल-प्रतिस्थापन-प्रक्रिया, वर्धित-सङ्गतिं च आनन्दयितुं शक्नोति यद्यपि अद्वितीयस्थितीनां कृते कस्टम् आकाराः आवश्यकाः भवितुम् अर्हन्ति तथापि मानकपरिमाणाः अधिकांशविण्डोआवश्यकतानां कृते सुविधाजनकं व्यावहारिकं च समाधानं प्रददति ।
विण्डो आकारचयनं प्रभावितं कुर्वन्तः कारकाः
समीचीनविण्डो-आकारस्य चयनं केवलं मानक-आयामस्य चयनात् अधिकं भवति । अनेकाः कारकाः भवतः निर्णयं प्रभावितुं शक्नुवन्ति, येन सुनिश्चितं भवति यत् भवतः खिडकयः न केवलं भवतः गृहे उपयुक्ताः सन्ति अपितु भवतः कार्यात्मक-सौन्दर्य-आवश्यकतानां पूर्तिं कुर्वन्ति ।

गृहस्य वास्तुशैली
भवतः गृहस्य वास्तुशैली समुचितजालकस्य आकारनिर्धारणे महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहति । पारम्परिकगृहेषु प्रायः लघुतराः, लम्बवत्-उन्मुखाः खिडकयः भवन्ति, आधुनिकगृहेषु तु बृहत्तराः, अधिकविस्तृताः खिडकयः भवन्ति ।
खिडकी-आकारस्य चयनं कुर्वन् भवतः गृहस्य मुखाग्रस्य अनुपातं विचारयन्तु । भवान् इच्छति यत् खिडकयः समग्ररूपेण डिजाइनस्य पूरकाः स्युः, संतुलनस्य भावः च निर्वाहयतु ।
कक्षस्य आकारः विन्यासः च
कक्षस्य आकारः विन्यासः च भवतः खिडकी आकारस्य विकल्पान् अपि प्रभावितुं शक्नोति । बृहत्तरेषु कक्षेषु प्रायः बृहत्तराणि खिडकयः स्थापयितुं शक्यन्ते, येन अधिकं प्राकृतिकं प्रकाशं, उत्तमं दृश्यं च भवति । तथापि समानुपातिकतां निर्वाहयितुम् अत्यावश्यकम्।
लघुकक्षस्य कृते अतिविशालं खिडकं अन्तरिक्षं आकर्षयति, विशालकक्षस्य कृते अतिलघुजालकं तु स्थानात् बहिः दृश्यते खिडकी-आकारस्य चयनं कुर्वन् भवतः फर्निचरस्य स्केलस्य, कक्षस्य समग्र-आयामस्य च विचारं कुर्वन्तु ।
भवनसंहिता तथा निर्गमन आवश्यकता
भवनसंहिताः निर्गमनस्य आवश्यकताः च विचारणीयाः महत्त्वपूर्णाः कारकाः सन्ति, विशेषतः शय्यागृहेषु, तहखानेषु च । एते नियमाः सुनिश्चितं कुर्वन्ति यत् आपत्काले सुरक्षितपलायनस्य कृते खिडकयः पर्याप्ताः विशालाः सन्ति ।
शय्यागृहेषु न्यूनतमः खिडकी आकारः सामान्यतया २४ इञ्च् ऊर्ध्वता, २० इञ्च् विस्तारः च भवति । तथापि स्थानीयविनियमाः भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति, अतः विशिष्टानां आवश्यकतानां कृते स्वस्थानीयभवनविभागेन सह जाँचः अत्यावश्यकः ।
तहखाने प्रायः अतिरिक्तनिर्गमनस्य आवश्यकताः भवन्ति, यथा न्यूनतमं शुद्धं स्पष्टं उद्घाटनक्षेत्रं अधिकतमं सिल-उच्चता च । एताः आवश्यकताः सुनिश्चितं कुर्वन्ति यत् आपत्काले निवासिनः सुरक्षिततया तहखाने निर्गन्तुं शक्नुवन्ति ।
ऊर्जादक्षता तथा काचविकल्पाः
खिडकी आकारः ऊर्जा-दक्षतां अपि प्रभावितं कर्तुं शक्नोति । बृहत्तराः खिडकयः गृहे अधिकं प्राकृतिकप्रकाशं प्रविशन्ति, येन कृत्रिमप्रकाशस्य आवश्यकता न्यूनीभवति । परन्तु तेषु काचक्षेत्रं अपि अधिकं भवति, येन इन्सुलेशनं तापसञ्चारं च प्रभावितं कर्तुं शक्यते ।
ऊर्जा-दक्षतायाः सन्तुलनार्थं खिडकी-आकारेण सह, एतादृशान् विकल्पान् विचारयन्तु:
- द्विगुणं वा त्रिफलकं वा काचम्
- निम्न-ई लेपन
- अछूता खिडकी फ्रेम
- प्राकृतिकप्रकाशं अधिकतमं कर्तुं रणनीतिकरूपेण स्थापितानि खिडकयः तथा च तापलाभं न्यूनीकर्तुं
कक्षस्य कार्यं प्रयोजनं च
कक्षस्य कार्यं उद्देश्यं च भवतः खिडकी आकारचयनस्य मार्गदर्शनं अपि कर्तव्यम् । पाकशालासु स्नानगृहेषु च प्रायः गोपनीयतायै वायुप्रवाहाय च लघुजालकानाम् आवश्यकता भवति । शामियाना अथवा हॉपर खिडकयः गोपनीयतायाः क्षतिं विना उत्तमं वायुप्रवाहं दातुं शक्नुवन्ति ।
शय्यागृहेषु, वासगृहेषु च बृहत्तरैः खिडकैः लाभः भवितुम् अर्हति येषु प्राकृतिकप्रकाशः, बहिः दृश्यं च प्राप्यते । परन्तु एतेषां स्थानानां कृते खिडकी-आकारस्य चयनं कुर्वन् फर्निचरस्य स्थापनं, गोपनीयतायाः इष्टस्तरं च विचारयन्तु ।
एतेषां कारकानाम् विचारं कृत्वा - वास्तुशैली, कक्षस्य आकारः, विन्यासः च, भवनसङ्केताः, ऊर्जा-दक्षता, कक्षस्य कार्यं च - भवान् खिडकी-आकारं चिन्वितुं शक्नोति यत् न केवलं भवतः व्यावहारिक-आवश्यकतानां पूर्तिं करोति अपितु भवतः गृहस्य सौन्दर्यं आरामं च वर्धयति
मानकविण्डो आकारानां कृते मापनम्
प्रतिस्थापनजालकानाम् आदेशं दत्त्वा नूतननिर्माणस्य योजनायां वा सटीकमापनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति । भवान् DIY-उत्साही अस्ति वा व्यावसायिकेन सह कार्यं करोति वा, मानक-विण्डो-आकारस्य मापनं कथं करणीयम् इति अवगत्य भवतः समयस्य, धनस्य, कुण्ठायाः च रक्षणं कर्तुं शक्यते ।

प्रतिस्थापनविण्डोजस्य कृते रूक्ष उद्घाटनं कथं मापनीयम्
प्रतिस्थापनजालकानाम् मापनं कुर्वन् भवन्तः रूक्षस्य उद्घाटनस्य परिमाणं निर्धारयितुं प्रवृत्ताः भविष्यन्ति । एतत् पुरातनं खिडकं हृत्वा भित्तिस्थाने अवशिष्टं स्थानम् अस्ति ।
विस्तारं मापनार्थं मापपट्टिकायाः उपयोगेन उपरि, मध्यं, अधः च उद्घाटनस्य अन्तः किनारेषु दूरं अभिलेखयन्तु । एतेषु त्रयेषु मापेषु लघुतमस्य उपयोगं कुर्वन्तु यत् भवतः नूतनं विण्डो युक्तं भविष्यति इति सुनिश्चितं कुर्वन्तु ।
ऊर्ध्वतायै सिलस्य उपरितः वामभागे, केन्द्रे, दक्षिणे च शिरःयाः अधःभागपर्यन्तं मापयन्तु । पुनः लघुतमं मापं प्रयोजयन्तु ।
वर्गाकारं समतलतां च परीक्षितुं मा विस्मरन्तु। कोणात् कोणं यावत् तिर्यक् मापनं कुर्वन्तु। यदि मापाः समानाः न सन्ति तर्हि भवतः उद्घाटनं वर्गात् बहिः अस्ति, अतः भवतः समायोजनं कर्तव्यं भवेत् ।
नवीननिर्माणविण्डोजस्य कृते मापनम्
नूतननिर्माणजालकानाम् मापनं कुर्वन्, भवन्तः स्वस्य फ्रेमिंग-ठेकेदारेण सह समन्वयं कर्तुं प्रवृत्ताः भविष्यन्ति येन सुनिश्चितं भवति यत् रूक्ष-उद्घाटनानि भवतः चयनित-मानक-जालकानाम् कृते समीचीन-आकारं भवन्ति
रूक्ष उद्घाटनानि सामान्यतया खिडकीचतुष्कोणपरिमाणानां अपेक्षया २ इञ्च् विस्तृतानि २ इञ्च् ऊर्ध्वं च भवेयुः । एतेन सम्यक् संस्थापनं समायोजनं च भवति ।
सटीकमापनार्थं युक्तयः
समीचीनमापनं सुनिश्चित्य एतानि युक्तीनि अनुसरणं कुर्वन्तु ।
- उच्चगुणवत्तायुक्तस्य, दृढस्य मापस्य पट्टिकायाः उपयोगं कुर्वन्तु
- समीपस्थं १/८ इञ्चपर्यन्तं मापनं कुर्वन्तु
- स्वस्य मापनानि द्विवारं परीक्ष्यताम्
- मापनं स्पष्टतया सटीकतया च अभिलेखयन्तु
- कस्यापि बाधायाः लेखानुरूपं, यथा ट्रिम वा साइडिंग् वा
- संस्थापनस्य समये समायोजनस्य शिमिङ्गस्य च अनुमतिं ददातु
सटीकमापनार्थं व्यावसायिकस्य नियुक्तेः महत्त्वम्
यद्यपि स्वयं खिडकीनां मापनं सम्भवति तथापि व्यावसायिकं नियुक्त्य मनःशान्तिं दातुं सटीकता च सुनिश्चितं कर्तुं शक्यते । व्यावसायिकविण्डोस्थापकानाम् अनुभवः, साधनानि, ज्ञानं च भवति यत् ते सम्यक् मापनं कुर्वन्ति तथा च भवतः गृहे यत्किमपि अद्वितीयं आव्हानं प्रस्तुतं भवति तस्य लेखानुरूपं भवति।
अशुद्धमापनेन दुर्गन्धयुक्ताः खिडकयः, मसौदाः, जलस्य लीकं, अन्ये विषयाः च भवितुम् अर्हन्ति । व्यावसायिकमापनेषु निवेशं कृत्वा भवान् महतीं त्रुटयः परिहर्तुं शक्नोति तथा च आगामिषु वर्षेषु स्वस्य नूतनानि खिडकयः सुन्दरं दृश्यन्ते, कार्यं च कुर्वन्ति इति सुनिश्चितं कर्तुं शक्नोति।
कक्ष्यानुसारं मानकविण्डोआकाराः
भवतः गृहस्य कृते खिडकीनां चयनं कुर्वन् प्रत्येकस्य कक्षस्य विशिष्टानि आवश्यकतानि विचारयितुं महत्त्वपूर्णम् अस्ति। विभिन्नेषु स्थानेषु प्राकृतिकप्रकाशस्य, वायुप्रवाहस्य, गोपनीयतायाः, निर्गमनस्य च अद्वितीयाः आवश्यकताः सन्ति । भवतः गृहे विविधकक्षेषु केचन सामान्याः खिडकीआकाराः शैल्याः च अन्वेषणं कुर्मः।

वासगृहस्य खिडकयः
प्रायः वासगृहेषु बृहत्जालकानाम् लाभः भवति येषु प्राकृतिकप्रकाशः प्रचुरं भवति, बहिः दृश्यं च प्राप्यते । चित्रजालकानि, ये नियताः सन्ति, न च उद्घाट्यन्ते, ते लोकप्रियः विकल्पः अस्ति । वायुप्रवाहार्थं अन्यैः खिडकीशैल्याभिः सह तेषां संयोजनं कर्तुं शक्यते ।
स्लाइडिंग् खिडकयः अथवा केसमेण्ट् खिडकयः वासगृहेषु महान् विकल्पाः सन्ति । ते वायुप्रवाहं ददति, तेषां विविधविन्यासशैल्याः सहजतया समावेशः कर्तुं शक्यते ।
विण्डो प्रकार | मानक आकार (चौड़ाई x ऊर्ध्वता) 1.1. |
चित्र | २'०' x २'०' तः ८'०' x १०'०' पर्यन्तम् । |
स्खलनम् | ३'०' x २'०' तः ६'०' x ५'०' पर्यन्तम् । |
केसमेण्ट् | १'६' x २'०' तः ३'०' x ६'०' पर्यन्तम् । |
शयनगृहस्य खिडकयः
आपत्काले सुरक्षितं निर्गमनं सुनिश्चित्य शय्यागृहस्य खिडकयः विशिष्टानि निर्गमन-आवश्यकतानि पूरयितुं अर्हन्ति । निर्गमनजालकानाम् न्यूनतमः आकारः सामान्यतया २४ इञ्च् ऊर्ध्वता २० इञ्च् विस्तारः च भवति, यत्र जालस्पष्टं उद्घाटनं ५.७ वर्गफीट् भवति
द्विगुणित-लम्बित-अथवा केसमेण्ट्-जालकाः शय्यागृहेषु लोकप्रियाः विकल्पाः सन्ति । ते सुलभं संचालनं ददति, उत्तमं वायुप्रवाहं च दातुं शक्नुवन्ति ।
विण्डो प्रकार | मानक आकार (चौड़ाई x ऊर्ध्वता) 1.1. |
द्विगुणित-लम्बित | २'०' x ३'०' तः ४'०' x ६'०' पर्यन्तम् । |
केसमेण्ट् | १'६' x २'०' तः ३'०' x ६'०' पर्यन्तम् । |
स्नानगृहस्य खिडकयः
स्नानगृहस्य खिडकयोः पर्याप्तं वायुप्रवाहः, गोपनीयता च भवितव्या । अस्पष्टः अथवा पामयुक्तः काचः गोपनीयतां निर्वाहयितुं साहाय्यं कर्तुं शक्नोति तथापि प्राकृतिकप्रकाशं अन्तरिक्षे प्रवेशं कर्तुं शक्नोति ।
शामियाना-जालकाः, ये उपरि कञ्जाः भवन्ति, बहिः च उद्घाटिताः भवन्ति, ते स्नानगृहेषु महान् विकल्पः सन्ति । ते लघुवृष्टौ अपि वायुप्रवाहं दातुं शक्नुवन्ति । स्लाइडिंग् खिडकयः अन्यः लोकप्रियः विकल्पः अस्ति ।
विण्डो प्रकार | मानक आकार (चौड़ाई x ऊर्ध्वता) 1.1. |
शामियाना | २'०' x १'०' तः ४'०' x ३'०' पर्यन्तम् । |
स्खलनम् | ३'०' x २'०' तः ५'०' x ४'०' पर्यन्तम् । |
स्नानगृहेषु समुचितवायुप्रवाहस्य न्यूनतमआकारस्य आवश्यकताः विचारयितुं स्मर्यताम्, ये स्थानीयभवनसंहिताभिः भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति ।
पाकशाला खिडकयः
पाकशालायाः खिडकयः प्रायः कलशस्य उपरि वा काउण्टरटॉप् वा उपरि स्थापिताः भवन्ति । खिडकी-आकारस्य, स्थापनस्य च चयनं कुर्वन् बैकस्प्लेश-मन्त्रिमण्डलयोः ऊर्ध्वता विचारणीया ।
उद्यानस्य खिडकयः, ये बहिः प्रक्षेपिताः, लघु-अल्मारीस्थानं च निर्मान्ति, ते पाकशालायाः कृते लोकप्रियः विकल्पः अस्ति । तेषां उपयोगेन ओषधीनां वर्धनं वा वनस्पतयः प्रदर्शनं वा कर्तुं शक्यते ।
बहिः भोजनक्षेत्रं वा मनोरञ्जनक्षेत्रं वा उद्घाटितानि पास-थ्रू-जालकाः अपि पाकशालायाः महत् परिवर्तनं भवितुम् अर्हन्ति ।
विण्डो प्रकार | मानक आकार (चौड़ाई x ऊर्ध्वता) 1.1. |
उद्यान | २'०' x २'०' तः ४'०' x ४'०' पर्यन्तम् । |
पास-थ्रू इति | २'०' x २'०' तः ४'०' x ४'०' पर्यन्तम् । |
स्वगृहे प्रत्येकस्य कक्षस्य मानकजालकस्य आकारान् शैल्याः च अवगत्य भवान् सौन्दर्यशास्त्रं, कार्यक्षमतां, भवनस्य आवश्यकतां च सन्तुलितं कृत्वा सूचितनिर्णयान् कर्तुं शक्नोति भवतः चयनित-आकाराः सर्वान् आवश्यक-सङ्केतान् नियमान् च पूरयन्ति इति सुनिश्चित्य व्यावसायिक-विण्डो-संस्थापकेन सह परामर्शं कर्तुं स्मर्यताम् ।
अमानकविण्डोजस्य विशेषविचाराः
यद्यपि अधिकांशगृहेषु मानकजालकस्य आकारः सम्यक् कार्यं करोति तथापि एतादृशाः परिस्थितयः सन्ति यत्र अनुकूलितसमाधानस्य आवश्यकता भवितुम् अर्हति । यदि भवतः गृहे अद्वितीयवास्तुविशेषताः सन्ति अथवा भवान् ऐतिहासिकं जीर्णोद्धारपरियोजनां करोति तर्हि भवतः अमानकविण्डोविकल्पानां अन्वेषणस्य आवश्यकता भवितुम् अर्हति ।

Custom Window Sizes इत्यस्य विषये कदा विचारः करणीयः
प्रायः इष्टविण्डो आकाराः आवश्यकाः भवन्ति यदा:
- अद्वितीयवास्तुविशेषताः, यथा कमानयुक्ताः वा वृत्ताकाराः वा खिडकयः
- ऐतिहासिकगृहाणि ये मानकविण्डोआकारात् पूर्वं भवन्ति
- पुनर्स्थापनपरियोजनानि येषु विद्यमानविण्डो आयामानां मेलनं आवश्यकम् अस्ति
एतेषु सन्दर्भेषु मानक-आकाराः विद्यमान-उद्घाटनेषु न उपयुज्यन्ते वा गृहस्य समग्र-सौन्दर्यस्य सङ्गतिं न कुर्वन्ति । गृहस्य शैल्या सह निर्विघ्नरूपेण मिश्रणं कृत्वा तस्य वास्तुशिल्पस्य अखण्डतां निर्वाहयितुम् कस्टम् खिडकयः डिजाइनं कर्तुं शक्यन्ते ।
हार्ड-टू-फिट् उद्घाटनस्य विकल्पाः
यदि भवान् कठिन-युक्त-उद्घाटनस्य सम्मुखीभवति तर्हि विचारणीयाः अनेकाः विकल्पाः सन्ति:
1. मानक-आकारस्य संयोजनम् : बृहत्तर-उद्घाटनानां कृते, भवान् कस्टम्-विन्यासं निर्मातुं बहुविध-मानक-आकारस्य विण्डो-संयोजनं कर्तुं शक्नोति । एतत् पूर्णतया कस्टम् विण्डोस् इत्यस्य व्यय-प्रभावी विकल्पः भवितुम् अर्हति ।
2. फिलरस्य ट्रिमस्य च उपयोगः : लघुसमायोजनानां कृते फिलरस्य ट्रिमस्य च उपयोगेन मानकविण्डोः अमानक उद्घाटनानां अनुकूलतायै अनुकूलनं कर्तुं शक्यते। एषः उपायः कस्टम् विण्डोजस्य व्ययस्य विना निर्विघ्नं रूपं दातुं शक्नोति ।
3. कस्टम-डिजाइन कृताः खिडकयः: केषुचित् सन्दर्भेषु, सर्वोत्तमः समाधानः भवितुमर्हति यत् भवतः अद्वितीय-उद्घाटनेषु सटीकरूपेण उपयुक्ताः कस्टम्-विण्डोः डिजाइनं कर्तुं निर्माणं च कर्तुं व्यावसायिकेन सह कार्यं कुर्वन्तु।
कस्टम् सॉल्यूशन्स् कृते एकेन प्रोफेशनल् इत्यनेन सह कार्यं कुर्वन्
अमानकजालकैः सह व्यवहारं कुर्वन् अनुभविना व्यावसायिकेन सह कार्यं कर्तुं अत्यावश्यकम् । ते भवतः साहाय्यं कर्तुं शक्नुवन्ति- १.
- स्वगृहस्य अद्वितीयानाम् आवश्यकतानां आकलनं कुर्वन्तु तथा च उत्तमसमाधानस्य अनुशंसा कुर्वन्तु
- भवतः विशिष्टानि आवश्यकतानि पूरयन्तः कस्टम् विण्डोः मापनं डिजाइनं च कुर्वन्तु
- इष्टतमप्रदर्शनार्थं समुचितस्थापनं सीलीकरणं च सुनिश्चितं कुर्वन्तु
- यत्किमपि आवश्यकं भवनसंहिता अथवा ऐतिहासिकसंरक्षणमार्गदर्शिकां नेविगेट् कुर्वन्तु
कस्टम् विण्डोजस्य कृते व्ययविचाराः
कस्टम् विण्डोज सामान्यतया मानक आकाराणाम् अपेक्षया अधिकमूल्येन सह आगच्छन्ति । व्ययः एतादृशानां कारकानाम् आधारेण भिन्नः भवितुम् अर्हति यथा-
- खिडकी-निर्माणस्य आकारः जटिलता च
- प्रयुक्ताः पदार्थाः (काष्ठः, रेचकाचः इत्यादयः) २.
- काचविकल्पाः (उदा. ऊर्जा-कुशलं वा विशेषकाचम्)
- स्थापना आवश्यकताएँ
यद्यपि कस्टम् खिडकयः अग्रे अधिकं महत्त्वपूर्णं निवेशं भवितुम् अर्हन्ति तथापि ते भवतः गृहस्य सौन्दर्यं, कार्यक्षमतां, ऊर्जादक्षतां च वर्धयित्वा दीर्घकालीनमूल्यं प्रदातुं शक्नुवन्ति। ऐतिहासिकसम्पत्त्याः अखण्डतां मूल्यं च निर्वाहयितुम् अपि ते साहाय्यं कर्तुं शक्नुवन्ति ।
यदि भवान् स्वगृहस्य कृते कस्टम् विण्डोस् विषये विचारयति तर्हि व्यावसायिकविण्डो संस्थापकेन सह स्वविकल्पानां बजटस्य च विषये अवश्यमेव चर्चां कुर्वन्तु । ते भवतः आवश्यकतानां पूर्तये सर्वोत्तमसमाधानं अन्वेष्टुं भवतः परियोजनायाः विस्तृतं व्यय-अनुमानं दातुं च भवतः सहायतां कर्तुं शक्नुवन्ति।
विभिन्नेषु देशेषु मानकविण्डोआकाराः
यदा मानकविण्डो आकारस्य विषयः आगच्छति तदा महत्त्वपूर्णं यत् ते देशे देशे भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति । विभिन्नप्रदेशेषु स्वकीयाः अद्वितीयाः वास्तुशैल्याः, भवनप्रथाः, मापनव्यवस्थाः च सन्ति ये खिडकीपरिमाणं प्रभावितयन्ति ।
यूके मानक विण्डो आकार
यूनाइटेड् किङ्ग्डम्-देशे खिडकी-आकाराः सामान्यतया मिलीमीटर् (मि.मी.) इति मापिताः भवन्ति । लोकप्रियविण्डोप्रकारस्य केचन सामान्यमानकआकाराः अत्र सन्ति :
- केसमेण्ट् खिडकयः : १.
- 600मिमी x 900मिमी
- 900मिमी x 1200मिमी
- 1200मिमी x 1200मिमी
- सैश विण्डोज : १.
- 600मिमी x 1500मिमी
- 900मिमी x 1800मिमी
- 1200मिमी x 2100मिमी
- खिडकयः झुकावः, घुमावः च : १.
- 600मिमी x 1000मिमी
- 800मिमी x 1200मिमी
- 1000मिमी x 1400मिमी
एते आकाराः केवलं कतिचन उदाहरणानि सन्ति, अन्ये च बहवः मानकपरिमाणाः विविधगृहशैल्याः आवश्यकतानां च अनुकूलतया उपलभ्यन्ते ।
ऑस्ट्रेलियाई मानक विण्डो आकार
ऑस्ट्रेलिया-देशः खिडकी-आकारस्य कृते मेट्रिक-इम्पेरियल्-मापनयोः संयोजनस्य उपयोगं करोति । मानकजालकस्य आकाराः सामान्यतया फ्रेमस्य कृते मिलीमीटर् (मि.मी.) तथा काचफलकस्य कृते इञ्च् इत्यनेन व्यक्ताः भवन्ति । केचन सामान्यमानकआकाराः अन्तर्भवन्ति : १.
विण्डो प्रकार | फ्रेम आकार (मिमी) 1 . | काचस्य आकारः (इञ्चः) २. |
स्खलनम् | १८१० x १२०५ | ७१ १/८ x ४७ १/४ |
स्खलनम् | १८१० x १३३६ | ७१ १/८ x ५२ ५/८ |
शामियाना | १२०७ x १८०७ | ४७ १/२ x ७१ १/८ |
शामियाना | १३५४ x १८०७ | ५३ ५/१६ x ७१ १/८ |
द्विगुणित-लम्बित | ९१४ x ११७७ | ३६ x ४६ ३/८ |
द्विगुणित-लम्बित | १०४२ x ११७७ | ४१ x ४६ ३/८ |
एते आकाराः ऑस्ट्रेलिया-विपण्ये उपलभ्यमानानाम् अनेकानाम् मानकविकल्पानां लघुनमूना एव सन्ति ।
खिडकीमानकेषु क्षेत्रीयभेदानाम् विचारस्य महत्त्वम्
खिडकीप्रतिस्थापनस्य अथवा नूतननिर्माणपरियोजनायाः योजनायां भवतः देशस्य वा क्षेत्रस्य वा विशिष्टानि मानकविण्डोआकाराः विचारयितुं महत्त्वपूर्णम् अस्ति । यदि भवान् विदेशात् खिडकीनां आदेशं ददाति अथवा अन्तर्राष्ट्रीयसप्लायरेन सह कार्यं करोति तर्हि एतत् विशेषतया महत्त्वपूर्णम् अस्ति।
भवतः क्षेत्रे सामान्यानां मानक-आकारानाम् उपयोगः सुनिश्चित्य सहायकः भवितुम् अर्हति यत् :
- स्थानीयभवनप्रथानां सह सुलभं संस्थापनं संगतता च
- खिडकीनां प्रतिस्थापनभागानां च उत्तमः उपलब्धता
- स्थानीयभवनसंहिताविनियमानाम् अनुपालनम्
- विपण्यां एतेषां आकारानां प्रचलनस्य कारणेन अधिकं किफायती मूल्यनिर्धारणम्
यदि भवान् स्वदेशे वा क्षेत्रे वा मानकविण्डोआकारस्य विषये अनिश्चितः अस्ति तर्हि स्थानीयविण्डोव्यावसायिकेन वा आपूर्तिकर्ताना वा परामर्शं कुर्वन्तु । ते सर्वाधिकसामान्यपरिमाणानां मार्गदर्शनं दातुं शक्नुवन्ति तथा च भवतः विशिष्टपरियोजनाय उत्तमविकल्पान् चयनं कर्तुं साहाय्यं कर्तुं शक्नुवन्ति।
निगमन
मानकविण्डो आकाराः व्ययबचनातः आरभ्य सुलभस्थापनपर्यन्तं अनेकाः लाभाः प्रददति । सामान्यपरिमाणानां अवगमनं तथा च ते विण्डोप्रकारेण कथं भिद्यन्ते इति अवगन्तुं सफलप्रकल्पाय महत्त्वपूर्णम् अस्ति । सावधानीपूर्वकं योजना, सटीकमापनं च अत्यावश्यकम्, यतः तेषां प्रभावः सौन्दर्यशास्त्रं कार्यक्षमतां च भवति ।
विण्डो-व्यावसायिकैः सह परामर्शः बहुमूल्यं मार्गदर्शनं दातुं शक्नोति तथा च चयनप्रक्रियायाः मार्गदर्शने सहायकः भवितुम् अर्हति । ते मानक आकारानां भवतः गृहस्य अद्वितीयानाम् आवश्यकतानां च मध्ये सम्यक् सन्तुलनं अन्वेष्टुं भवतः सहायतां कर्तुं शक्नुवन्ति।
यदा स्वस्य विण्डो परियोजनायां प्रारभ्यते तदा उपलब्धानां अनेकानाम् मानकाकारविकल्पानां अन्वेषणार्थं समयं गृह्यताम् । समीचीनज्ञानेन समर्थनेन च , भवान् एकं सुन्दरं, कार्यात्मकं, ऊर्जा-कुशलं च गृहं निर्मातुम् अर्हति यस्य आनन्दं भवन्तः वर्षाणि यावत् अनुभविष्यन्ति।