द्वारेषु खिडकीषु च मानकमापनस्य सम्पूर्णमार्गदर्शिका

कदापि द्वारेण सह संघर्षं कृतवान् यत् लसति वा खिडकयः वा मसौदां प्रविशन्ति? एतानि सामान्यानि गृहकुण्ठानि प्रायः एकस्य महत्त्वपूर्णस्य कारकस्य अनुसन्धानं कुर्वन्ति - अनुचितमापनम् । किं भवन्तः जानन्ति यत् अमानकद्वारस्य स्थापनायां मानकप्रमाणानां उपयोगात् ५०% पर्यन्तं अधिकं व्ययः भवितुम् अर्हति? मानकमापनस्य अवगमनं केवलं सुविधायाः विषयः नास्ति-इदं भवतः निवेशस्य रक्षणस्य विषयः अस्ति।

गृहस्य निर्माणे वा नवीनीकरणे वा . द्वारस्य खिडकीयाश्च आयामाः सौन्दर्यशास्त्रात् कार्यक्षमतापर्यन्तं सर्वं महत्त्वपूर्णतया प्रभावितयन्ति । मानकमापनेन सुलभं स्थापना, न्यूनव्ययः, उत्तम ऊर्जादक्षता च सुनिश्चिता भवति । ते सर्वेषां गृहसदस्यानां आगन्तुकानां च सुलभतां निर्वाहयितुं अपि साहाय्यं कुर्वन्ति । एतेषां मानकानां सम्यक् ज्ञानं विना गृहस्वामिनः महतीं त्रुटयः जोखिमं कुर्वन्ति ये भवनस्य संरचनात्मकं अखण्डतां आरामं च प्रभावितं कर्तुं शक्नुवन्ति ।

अस्मिन् पोस्ट् मध्ये भवन्तः आवासीय-व्यापारिक-भवनयोः कृते मानकद्वार-खिडकी-मापनस्य सम्पूर्णं श्रेणीं ज्ञास्यन्ति । वयं आन्तरिकबाह्यद्वारस्य परिमाणं, खिडकी आकारस्य संकेतनं, एते मानकाः भवनसंहिताभिः सह कथं सम्बद्धाः इति च आच्छादयिष्यामः । भवन्तः इदमपि आविष्करिष्यन्ति यत् कदा कस्टम् आकारनिर्धारणस्य अर्थः भवति तथा च प्रतिस्थापनार्थं उद्घाटनानि कथं सम्यक् मापनीयाः इति।

मानक द्वार मापन मूलभूत

द्वारस्य आकारं 'मानकं' किं करोति?

मानकद्वारस्य आकाराः यादृच्छिकाः न भवन्ति-ते सावधानीपूर्वकं डिजाइनं कृतं मापनं भवन्ति ये अधिकांशगृहेषु भवनेषु च कार्यं कुर्वन्ति। सामान्यापेक्षाणां पूर्तये ते दशकेषु विकसिताः सन्ति। द्वारनिर्मातारः एतान् आकारान् बल्करूपेण उत्पादयन्ति, येन ते अधिकं किफायती, सुलभतया च उपलभ्यन्ते । यदा भवान् मानकद्वारस्य आकारं चिनोति तदा भवान् एतादृशान् विकल्पान् चिनोति ये महत् अनुकूलनं विना विशिष्टचतुष्कोण उद्घाटनेषु उपयुक्ताः सन्ति । ते अधिकांशक्षेत्रेषु भवनसंहितानां अनुपालनमपि सुनिश्चितयन्ति ।

विभिन्नेषु एककेषु द्वारमापनम्

द्वारमापनं सामान्यतया त्रिधा व्यक्तं भवति ।

* इञ्च् : अमेरिकादेशे सर्वाधिकं प्रचलति (उदाहरणम् : ३६' × ८०')

* पादः इञ्चः च : प्रायः द्रुतसन्दर्भार्थं प्रयुक्तः (उदाहरणम् : ३' × ६'८')

* सेन्टीमीटर् : अन्तर्राष्ट्रीयरूपेण प्रयुक्तम् (उदाहरणम् : ९१.४४से.मी. × २०३.२से.मी.)

अयं चार्टः द्वारपरिमाणानां सामान्यरूपान्तरणं दर्शयति:

मानक आन्तरिक द्वार ऊंचाई

आन्तरिकद्वाराणि मुख्यतया त्रीणि ऊर्ध्वताविकल्पानि सन्ति : १.

* ८० इञ्च् (६'८'): आवासीयगृहेषु सर्वाधिकं सामान्यं ऊर्ध्वता

* ८४ इञ्च् (७'): प्रायः अधिकछतयुक्तेषु गृहेषु उपयुज्यते

* ९६ इञ्च् (८'): विलासिनीगृहेषु अथवा कैथेड्रलस्य छतयुक्तेषु स्थानेषु दृश्यते

८० इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वता मानकं जातम् यतः ८ पादस्य विशिष्टछतस्य ऊर्ध्वतायाः सह इदं सम्यक् कार्यं करोति । लम्बतरविकल्पाः अधिकं नाटकीयं रूपं निर्मान्ति परन्तु अधिकं मूल्यं भवति । ते नूतनेषु निर्माणेषु लोकप्रियतां प्राप्नुवन्ति यत्र छतस्य ऊर्ध्वता ९ पादात् अधिका भवति।

मानक आन्तरिक द्वार चौड़ाई

आन्तरिकद्वाराणि सामान्यतया २४ तः ३६ इञ्च् यावत् विस्तृतानि भवन्ति । अत्यन्तं सामान्यविस्तारेषु अन्तर्भवति : १.

- २४ इञ्च् (२ फीट्): लघुकोठरी अथवा तंगस्थानेषु उपयुज्यते

- २८ इञ्च् (२.३३ फीट्) : स्नानगृहेषु लघुशय्यागृहेषु च सामान्यम्

- ३० इञ्च् (२.५ फीट्): अधिकांशशय्यागृहेषु स्नानगृहेषु च मानकम्

- ३२ इञ्च् (२.६७ फीट्) : शय्यागृहेषु कार्यालयेषु च व्यापकरूपेण उपयुज्यते

- ३६ इञ्च् (३ फीट्) : मुख्यनिवासक्षेत्रेषु अथवा सुलभतायै दृश्यते

निष्पक्ष आवासकायदे आन्तरिकद्वारस्य न्यूनतमं विस्तारः ३२ इञ्च् भवितुम् आवश्यकम् अस्ति । एतेन गतिशीलतायन्त्राणि सन्ति जनाः तेषु सहजतया गन्तुं शक्नुवन्ति ।

द्वार मोटाई मानक

द्वारस्य स्थूलता द्वारस्य स्थानस्य उद्देश्यस्य च आधारेण भिद्यते : १.

* आन्तरिकद्वाराणि : सामान्यतया 13⁄8 इञ्च (3.49 सेमी) मोटी

* बाह्यद्वाराणि : प्रायः १३⁄४ इञ्च् (४.४५ से.मी.) मोटाई भवन्ति

बाह्यद्वारेषु अतिरिक्तमोटाई उत्तमं इन्सुलेशनं सुरक्षां च प्रदाति । एतत् अधिकं सारभूतं हार्डवेयर-स्थापनम् अपि अनुमन्यते । आन्तरिकद्वाराणि कृशतराणि भवितुम् अर्हन्ति यतोहि तेषां मौसमतत्त्वान् सहितुं वा समानस्तरस्य सुरक्षां दातुं वा आवश्यकता नास्ति ।

कक्ष-विशिष्टद्वारमापनम्

विभिन्नकक्षेषु प्रायः कार्यक्षमतायाः स्थानस्य आवश्यकतायाः च सन्तुलनार्थं विशिष्टद्वारस्य आकारस्य उपयोगः भवति:

शयनगृहद्वाराणि

शय्यागृहस्य द्वारं सामान्यतया २८ तः ३६ इञ्च् यावत् विस्तृतं भवति । सर्वाधिकं सामान्यं आकारं ३२ इञ्च् विस्तृतं ८० इञ्च् ऊर्ध्वं च भवति । एषा विस्तारः गोपनीयतां निर्वाहयन् फर्निचरं अन्तः बहिः च गन्तुं शक्नोति ।

स्नानगृहस्य द्वारम्

स्नानगृहद्वाराणां विस्तारः प्रायः २८ तः ३२ इञ्च् यावत् भवति । ३० इञ्च् विस्तारः विशेषतया सामान्यः अस्ति । एतेषां द्वाराणां आकारः गोपनीयतां प्रदातुं भवति तथा च सामान्यतया लघुकक्षेषु अधिकतमं स्थानं भवति ।

कोठरीद्वाराणि

कोठरीद्वाराणां विस्तारः २४ तः ३६ इञ्च् पर्यन्तं भवति । रीच-इन्-क्लोसेट्-मध्ये प्रायः २४ वा ३०-इञ्च्-द्वाराणि उपयुज्यन्ते, यदा तु स्लाइडिंग्-क्लोसेट्-द्वाराणि ३६ इञ्च् वा अधिकं विस्तृतानि भवितुम् अर्हन्ति । वाक्-इन्-क्लोसेट्स् सामान्यतया मानक-शय्यागृहद्वार-आकारस्य उपयोगं कुर्वन्ति ।

कार्यालयद्वाराणि

कार्यालयद्वाराणि सामान्यतया २८ तः ३६ इञ्च् यावत् विस्तृतानि भवन्ति । अनेकाः गृहकार्यालयाः ३२-इञ्च्-द्वाराणि उपयुञ्जते यतः ते पुस्तकालयानाम् अथवा फर्निचरस्य कृते अधिकं भित्तिस्थानं न गृहीत्वा उत्तमं सुलभतां प्रदास्यन्ति ।

फ्रेंचद्वाराणि, ये बहुविधकक्षेषु सेवां कर्तुं शक्नुवन्ति, सामान्यतया ४८ तः ७२ इञ्चपर्यन्तं विस्तृताः (युग्मस्य कृते) भवन्ति । युग्मे प्रत्येकं व्यक्तिगतद्वारस्य परिमाणं २४ तः ३६ इञ्च् यावत् भवति ।

विशेषद्वारप्रकाराः मापनानि च

बाह्य द्वार मानक मापन

बाह्यद्वाराणि भवतः गृहस्य मुख्यद्वाररूपेण कार्यं कुर्वन्ति । ते दृढाः, सुरक्षिताः, सम्यक् आकाराः च भवेयुः । मानकबाह्यद्वाराणि त्रीणि सामान्यविस्ताराणि भवन्ति : १.

- ३० इञ्च् (२.५ फीट्) : लघुप्रवेशद्वारेषु अथवा पार्श्वद्वारेषु उपयुज्यते

- ३२ इञ्च् (२.६७ फीट्) : अनेकगृहेषु सामान्यं भवति तथा च मूलभूतसुलभतायाः आवश्यकतां पूरयति  

- ३६ इञ्च् (३ फीट्): सर्वाधिकं लोकप्रियः आकारः, फर्निचरस्य चालनार्थं सुलभं प्रवेशं प्रदाति

बाह्यद्वारानाम् मानक-उच्चता ८० इञ्च् (६'८') अस्ति, परन्तु अधिक-उच्चतर-विकल्पाः विद्यन्ते ।बहुषु नवीन-गृहेषु अधिक-नाट्य-प्रवेशद्वाराः सन्ति ।

- ८२ इञ्च् (६'१०'): मानकात् किञ्चित् लम्बम्

- ८४ इञ्च् (७ फीट्): भव्यं प्रवेशद्वारं निर्माति

- ९६ इञ्च् (८ फीट्) : उच्चछतयुक्तेषु विलासिनीगृहेषु दृश्यते

बाह्यद्वाराणि सामान्यतया १३⁄४ इञ्च् स्थूलानि भवन्ति । इयं अतिरिक्तमोटाई आन्तरिकद्वाराणां तुलने उत्तमं इन्सुलेशनं सुरक्षां च प्रदाति ।

द्विगुणप्रवेशद्वारमापनम्

द्विद्वार प्रवेशद्वाराणि भवतः गृहस्य एकं सुरुचिपूर्णं, विशालं प्रवेशद्वारं निर्मान्ति। ते मानकसंयुक्तविस्तारेषु आगच्छन्ति :

मानक ऊर्ध्वता ८० इञ्च् एव तिष्ठति, एकबाह्यद्वाराणां मेलनं करोति । बृहत्तरेषु गृहेषु ८४ वा ९६ इञ्च् यावत् ऊर्ध्वं द्विगुणद्वारं भवितुं शक्नोति ।

द्विद्वारयोः व्यक्तिगतद्वारयोः सम्पूर्ण उद्घाटनस्य च सम्यक् मापनं आवश्यकं भवति । तेषां बाधां विना स्विंग् कर्तुं पर्याप्तं निकासी आवश्यकी भवति।

फ्रेंच द्वार मानक मापन

फ्रेंचद्वाराणि सम्पूर्णदीर्घतायां काचपटलानि सन्ति । ते आङ्गणानां, भोजनालयानाम्, कार्यालयानां च कृते लोकप्रियाः सन्ति । मानक फ्रेंचद्वारमापनं भवति : १.

- चौड़ाई : संयुक्तविस्तारः ४८ तः ७२ इञ्चपर्यन्तं भवति (व्यक्तिगतद्वाराणि २४-३६ इञ्च् प्रत्येकं)

- ऊर्ध्वता : सामान्यतया ८० इञ्च्, परन्तु ८४ तथा ९६-इञ्च् विकल्पेषु उपलभ्यते

- मोटाई : सामान्यतया बाह्यप्रयोगानाम् कृते १३⁄४ इञ्च्, आन्तरिकस्य कृते १३० इञ्च्

आन्तरिकस्थानानां मध्ये अपि फ्रेंचद्वाराणि सुन्दरं कार्यं कुर्वन्ति । आन्तरिकं फ्रेंचद्वाराणि प्रायः वासगृहाणि भोजनक्षेत्रैः अथवा गृहकार्यालयैः सह सम्बध्दयन्ति । ते आवश्यकतायां गोपनीयतायाः विकल्पं प्रदातुं प्रकाशप्रवाहं अनुमन्यन्ते ।

स्लाइडिंग ग्लास द्वार मानक मापन

स्लाइडिंग् ग्लासद्वाराणि दृश्यानि अधिकतमं कुर्वन्ति तथा च आन्तरिक-बहिः स्थानानि संयोजयन्ति । ते उद्घाटितं डुलितुं न अपितु क्षैतिजरूपेण स्खलन्ति। मानकस्लाइडिंग् डोर आयामेषु अन्तर्भवन्ति : १.

- विस्तारः ६० इञ्च् (५ फीट्), ७२ इञ्च् (६ फीट्), अथवा ९६ इञ्च् (८ फीट्)

- ऊर्ध्वता : ८० इञ्च् मानकम्, यत्र ९६-इञ्च् इत्यस्य लम्बतराः विकल्पाः उपलभ्यन्ते

- मोटाई : काचस्य प्रकारस्य इन्सुलेशनस्य च आधारेण 11⁄2 तः 21⁄4 इञ्चपर्यन्तं भवति

एतेषु द्वारेषु सामान्यतया एकः नियतः पटलः एकः स्लाइडिंग् पटलः च भवति । बृहत्तरेषु विकल्पेषु बहुविधाः स्लाइडिंग्-पटलाः भवितुम् अर्हन्ति । पटलप्रणाल्याः सुचारुसञ्चालनं सुनिश्चित्य समुचितस्थापनस्य आवश्यकता भवति ।

गैरेज द्वार मानक मापन

गराजद्वाराणि वाहनस्य आवश्यकतानुसारं मानकीकृताकाराः भवन्ति । ते एकलः द्विगुणः वा इति वर्गीकृताः सन्ति:

एकलकारगराजद्वाराः : १.

- विस्तारः ८ तः ९ पादपर्यन्तं (९६ तः १०८ इञ्च्) यावत् ।

- ऊर्ध्वता : ७ तः ८ पादपर्यन्तं (८४ तः ९६ इञ्च्) यावत् ।

डबल कार गैराजद्वाराः : १.

- विस्तारः १६ पाद (१९२ इञ्च्) २.

- ऊर्ध्वता : ७ तः ८ पादपर्यन्तं (८४ तः ९६ इञ्च्) यावत् ।

आरवी-भण्डारण-सदृशानां विशेष-आवश्यकतानां कृते कस्टम-आकाराः विद्यन्ते । एते बृहत्तराः विकल्पाः १२ पादपर्यन्तं वा अधिकं वा ऊर्ध्वतां प्राप्तुं शक्नुवन्ति ।

गराजद्वारस्य स्थूलता सामग्रीयाः, इन्सुलेशनस्य च आधारेण भिद्यते । इस्पातद्वाराणि सामान्यतया १३० तः २ इञ्च् पर्यन्तं मोटाः भवन्ति ।

वाणिज्यिकद्वारमापनं तथा एडीए आवश्यकता

वाणिज्यिकद्वाराणि आवासीयद्वाराणां अपेक्षया भिन्नमानकानां अनुसरणं कुर्वन्ति । तेषु अधिकयातायातस्य, सुलभतायाः च आवश्यकताः अवश्यमेव समायोजिताः भवेयुः : १.

मानक वाणिज्यिकद्वारमापनम् : १.

- विस्तारः ३६ तः ४२ इञ्च् यावत्

- ऊर्ध्वता : ८० तः ८४ इञ्च् यावत्

- मोटाई : 13⁄4 इञ्च न्यूनतम

अमेरिकन विथ डिसेबिलिटीज एक्ट् (ADA) इत्यनेन वाणिज्यिकद्वाराणां विशिष्टानि आवश्यकतानि स्थापितानि सन्ति-

* यदा द्वारं ९० डिग्रीयां उद्घाटितं भवति तदा न्यूनतमं स्पष्टचौड़ाई ३२ इञ्च् भवति

* आन्तरिकद्वाराणां कृते अधिकतमं उद्घाटनबलं ५ पाउण्ड्

* तलतः ३४ तः ४८ इञ्चपर्यन्तं सुलभं हार्डवेयरम्

* द्वारेषु परितः निकासी पैंतरेबाज़ी

वाणिज्यिकप्रवेशद्वारेषु प्रायः आतङ्कपट्टिकाः, स्वचालितनिमीलकाः, प्रबलितचतुष्कोणाः च दृश्यन्ते । ते सुरक्षां निर्वाहयन्ते सति सुरक्षां सुलभतां च प्राथमिकताम् अददात्। सार्वजनिकभवनेषु सामान्यतया चक्रचालकानाम्, उच्चयातायातमात्रायाः च स्थापनार्थं विस्तृततरद्वाराणि-कमपि ३६ इञ्च्-उपयोगः भवति ।

द्वारचतुष्कोणानि घटकानि च

द्वारजम्ब बनाम द्वार फ्रेम : भेदं अवगन्तुम्

प्रायः जनाः द्वारस्य जम्बं, द्वारस्य चतुष्कोणं च भ्रमयन्ति । ते वस्तुतः अद्वितीयप्रयोजनानि सेवन्ते भिन्नाः भागाः सन्ति। द्वारचतुष्कोणः द्वारस्य समर्थनं कुर्वतीं सम्पूर्णं संरचनात्मकं प्रणालीं निर्दिशति । अस्मिन् द्वारस्य उद्घाटनस्य निर्माणं कुर्वन्तः सर्वे घटकाः समाविष्टाः सन्ति । द्वारजम्बः तु फ्रेमस्य एकः भागः एव ।

जम्बः लम्बपार्श्वाः क्षैतिजशिखरखण्डः च भवति यत्र द्वारं उपविशति । एते त्रयः खण्डाः सम्पूर्णस्य फ्रेमस्य अन्तः 'U' आकारं निर्मान्ति । जम्बं द्वारस्य उद्घाटनस्य अन्तः आस्तरणं इति चिन्तयन्तु। यस्य विरुद्धं द्वारं निमीलति तत् पृष्ठं प्रदाति ।

द्वारचतुष्कोणेषु अन्तर्भवन्ति : १.

- द्वारस्य जम्बः (पार्श्वतः उपरि च खण्डाः) २.

- दहलीज (नीचे खण्ड) २.

- द्वारं स्थगयति (यत्र द्वारं पिहितं भवति)

- टिका तथा स्ट्राइक प्लेट

एतेषां भेदानाम् अवगमनं प्रतिस्थापनार्थं वा मरम्मतार्थं वा मापने सहायकं भवति । भवन्तः सम्पूर्णं फ्रेमं न अपितु केवलं क्षतिग्रस्तं जम्बं प्रतिस्थापयितुं शक्नुवन्ति ।

मानकद्वारचतुष्कोणमापनं तथा रूक्ष उद्घाटनस्य आवश्यकता

मानकद्वारचतुष्कोणस्य आकाराः सामान्यद्वारपरिमाणानां मेलनं कुर्वन्ति । विशिष्टस्य ३६ × ८० इञ्च् द्वारस्य कृते मानकचतुष्कोणस्य परिमाणं ३७.५ × ८१.५ इञ्च् भवति । एतत् अतिरिक्तं स्थानं सम्यक् संस्थापनं, संचालनं च कर्तुं शक्नोति ।

रूक्ष उद्घाटनस्य कृते अपि अधिकं स्थानस्य आवश्यकता भवति। संस्थापनकाले समायोजनस्य अनुमतिं दातुं द्वारचतुष्कोणात् बृहत्तरं भवेत् । अत्र रूक्ष उद्घाटनानां कृते सहायकं मार्गदर्शिका अस्ति:

रूक्षं उद्घाटनं अनुमानतः भवेत् : १.

- द्वारविस्तारात् प्रत्येकं पार्श्वे 3⁄4 इञ्च् विस्तृतम्

- द्वारस्य ऊर्ध्वतायाः अपेक्षया 1⁄2 इञ्च् अधिकं

- सम्यक् स्थापनायै स्तरं प्लम्बं च

एते मापनानि सुनिश्चितयन्ति यत् संस्थापनकाले भवन्तः फ्रेमं सम्यक् वर्गीकृत्य स्थापयितुं शक्नुवन्ति । ते शिम्स् कृते अपि सर्वं सम्यक् समं कर्तुं स्थानं ददति।

द्वारस्य आवरणस्य कृते मानकमापनम्

द्वारस्य आवरणं द्वारस्य चतुष्कोणं परितः अलङ्कारिकं छटा भवति । ते द्वारजम्बस्य भित्तिस्य च अन्तरं आच्छादयन्ति। मानकद्वारस्य आवरणस्य मापनेषु अन्तर्भवति : १.

- विस्तारः : अधिकांशतः सामान्यविस्तारः 21⁄4 इञ्च् भवति

- मोटाई : सामान्यतया 1⁄2 इञ्च

- शैली : सरलतः अलङ्कृतपर्यन्तं विविधाः प्रोफाइलाः

वास्तुकलाशैल्याः व्यक्तिगतप्राथमिकतायाश्च आधारेण आवरणस्य आयामाः भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति । औपनिवेशिकगृहेषु प्रायः ३१⁄२ इञ्च् परितः विस्तृताः आवरणं भवन्ति । आधुनिकगृहेषु संकीर्णतरं 11⁄2-इञ्च्-आवरणं चिकणं रूपं प्राप्तुं शक्यते ।

अधिकांशः गृहस्वामी सम्पूर्णे गृहे खिडकीद्वारस्य आवरणस्य मेलनं करोति । एतेन विभिन्नेषु उद्घाटनेषु दृश्यसङ्गतिः निर्मीयते । आवरणं जम्बतः किञ्चित् परं विस्तारितं कृत्वा रिवील् (प्रायः 1⁄8 तः 1⁄4 इञ्च्) निर्मातव्यम् ।

द्वार छूट मापन अवगमन

द्वारस्य छूटः (कदाचित् शशः इति उच्यते) द्वारस्य सम्यक् कार्यस्य कृते महत्त्वपूर्णः अस्ति । द्वारचतुष्कोणे अयं खन्धः वा खातं वा पिधाय द्वारं प्राप्नोति । समुचितः छूटः द्वारं फ्लशरूपेण उपविशति, प्रभावीरूपेण सीलं च करोति इति सुनिश्चितं करोति।

मानकद्वारछूटमापनेषु अन्तर्भवति : १.

- गभीरता : सामान्यतया आन्तरिकद्वारेषु 1⁄2 इञ्च् बाह्यद्वारेषु च 5⁄8 इञ्च्

- चौड़ाई: सामान्यतया द्वारस्य मोटाई (आन्तरिकस्य कृते 13⁄4', बाह्यस्य कृते 13⁄4') मेलनं करोति

नूतनद्वारस्य मापनं कुर्वन् सर्वदा छूटस्य आयामान् पश्यन्तु । भवतः प्रतिस्थापनद्वारं विद्यमानस्य छूटस्य आकारस्य सङ्गतिं भवितुमर्हति । अन्यथा द्वारं सम्यक् न पिधास्यति अथवा अन्तरालं त्यक्तुम् अर्हति।

छूटं मापनार्थं : १.

1. द्वारं पूर्णतया उद्घाटयन्तु

2. द्वारविरामात् जम्बस्य बाह्यधारपर्यन्तं गभीरताम् मापयन्तु

3. जम्बस्य मुखात् द्वारविरामपर्यन्तं विस्तारं मापयन्तु

एते मापाः भवतः नूतनं द्वारं विद्यमानचतुष्कोणे सम्यक् उपयुज्यते इति सुनिश्चित्य साहाय्यं कुर्वन्ति ।

बाह्यद्वाराणां ऊर्जादक्षतायाः विचाराः

भवतः गृहस्य ऊर्जा-दक्षतायां बाह्यद्वारचतुष्कोणानां प्रमुखा भूमिका भवति । दुर्बलतया स्थापिताः फ्रेमाः वायुस्य लीकं कर्तुं शक्नुवन्ति, येन ऊर्जायाः अधिकानि बिलानि भवन्ति । द्वारचतुष्कोणस्य ऊर्जाप्रदर्शनं प्रभावितं कुर्वन्ति अनेके कारकाः : १.

मौसम स्ट्रिपिंग

फ्रेमस्य परितः गुणवत्तापूर्णं मौसमविच्छेदनं वायुप्रवेशं निवारयति । द्वारं पिधाय किञ्चित् संपीडयेत्। ऊर्जा-दक्षतां निर्वाहयितुम् जीर्ण-मौसम-पट्टिकां तत्क्षणमेव प्रतिस्थापयन्तु ।

दहलीजमुद्राः

अधः मसौदां निवारयितुं दहलीजस्य सम्यक् सीलीकरणस्य आवश्यकता भवति । द्वारस्य तलस्य विरुद्धं सम्यक् मुद्रां निर्मातुं समायोज्य-दहलीजं उत्थापयितुं वा अवनयितुं वा शक्यते ।

फ्रेम सामग्री

फ्रेम सामग्री तापीय प्रदर्शनं प्रभावितं करोति:

- काष्ठम् : उत्तमः प्राकृतिकः इन्सुलेटरः परन्तु तस्य परिपालनस्य आवश्यकता भवति

- फाइबरग्लासः उत्तमः इन्सुलेशनगुणः मौसमप्रतिरोधः च

- विनाइलः : उत्तमं इन्सुलेटिंग् मूल्यं न्यूनं च अनुरक्षणम्

- एल्युमिनियमः - यावत् तापीयरूपेण न भग्नः न भवति तावत् दुर्बलः इन्सुलेटरः

सम्यक् स्थापना

उत्तमः फ्रेमः अपि अशुद्धरूपेण संस्थापितः चेत् दुर्बलं कार्यं करोति । फ्रेमस्य रूक्षस्य उद्घाटनस्य च मध्ये स्थितस्य स्थानस्य सम्यक् इन्सुलेशनस्य आवश्यकता भवति । द्वारेषु खिडकीषु च विशेषतया निर्मितस्य न्यूनविस्तारस्य फेनस्य उपयोगं कुर्वन्तु ।

समुचितमुद्रायुक्तेषु गुणवत्तापूर्णद्वारचतुष्कोणेषु निवेशः ऊर्जाव्ययस्य महतीं न्यूनीकरणं कर्तुं शक्नोति । अधिकतमदक्षतायै तापविच्छेदयुक्तानि, बहुविधसीलिंगबिन्दुयुक्तानि च फ्रेम्स अन्वेष्टुम्।

मानक विण्डो मापन मूलभूत बातें

विण्डो मापनं कथं व्यक्तं भवति

विण्डो मापनं सुसंगतं 'विस्तारः × ऊर्ध्वता' प्रारूपं अनुसरति । भवन्तः सर्वदा प्रथमं विस्तारं सूचीकृतं द्रक्ष्यन्ति, ततः ऊर्ध्वता । एषः मानकः निर्मातृषु प्रकारेषु च प्रवर्तते । यथा, '36 × 48' इति सूचीकृतस्य विण्डो इत्यस्य अर्थः अस्ति यत् तस्य विस्तारः ३६ इञ्च्, ऊर्ध्वता च ४८ इञ्च् अस्ति ।

भवान् ऑनलाइन शॉपिङ्ग् करोति वा भण्डारेषु वा एतत् प्रारूपं सुसंगतं तिष्ठति। उत्पादलेबल्, सूचीपत्रेषु, विनिर्देशपत्रेषु च दृश्यते । एतत् क्रमं अवगत्य संस्थापनशिरोवेदना निवारयति । बहवः जनाः यदृच्छया एतान् आयामान् प्लवन्ति, अन्ते च खिडकयः न उपयुज्यन्ते!

अधिकांशः निर्मातारः एतानि मापानि इञ्चेषु व्यक्तयन्ति । केषुचित् अन्तर्राष्ट्रीयविपण्यस्य कृते सेन्टिमीटर् अथवा मिलीमीटर् इत्यत्र परिवर्तनम् अपि अन्तर्भवति । आदेशं दातुं पूर्वं सर्वदा कस्य मापनस्य एककस्य उपयोगः क्रियते इति पश्यन्तु ।

चतुर्-अङ्कीय-विण्डो-आकार-संकेतन-प्रणाली व्याख्याता

खिडकीनिर्मातारः मानकप्रमाणानां पहिचानाय चतुरं आशुलिपिप्रणालीं उपयुञ्जते । एषः चतुर्-अङ्कीयः कोडः विस्तारस्य, ऊर्ध्वतायाः च सूचनां कुशलतया सङ्गृह्णाति । एतत् कथं कार्यं करोति इति विकोडयामः :

प्रथमौ अङ्कौ विस्तारं पाद-इञ्चेषु च प्रतिनिधियति ।

उदाहरणतया:

- २४२६ = २'४' विस्तारः × २'६' लम्बः (२८' × ३०') ।

- ३०४० = ३'०' विस्तारः × ४'०' लम्बः (३६' × ४८') ।

- ४०५० = ४'०' विस्तारः × ५'०' लम्बः (४८' × ६०') ।

एतत् सारणी सामान्यविण्डो आकारसंकेतानां व्याख्यां कथं करणीयम् इति दर्शयति:

इयं संकेतनप्रणाली ठेकेदारानाम् गृहस्वामीणां च खिडकी-आकारस्य विषये कुशलतया संवादं कर्तुं साहाय्यं करोति । भवन्तः प्रायः एतान् कोड्-आदीन् विण्डो-पैकेजिंग्-मध्ये, सूचीपत्रेषु च पश्यन्ति ।

वास्तविकविण्डो आकारं बनाम रूक्ष उद्घाटन आकारं अवगन्तुम्

अत्र किञ्चित् यत् अनेकेषां गृहस्वामीणां भ्रमः भवति : वास्तविकजालकस्य आयामाः विज्ञापितात् किञ्चित् लघुः भवति । '36 × 48' इति चिह्नितं विण्डो सामान्यतया प्रायः 351⁄2' × 471⁄2' इति परिमाणं भवति । निर्मातारः संस्थापनस्य लचीलतां प्राप्तुं परिमाणं प्रायः 1⁄2 इञ्च् न्यूनीकरोति ।

रूक्ष उद्घाटन आकारः सूचीकृतविण्डो आकारात् अपि बृहत्तरः भवति । भवतः भित्तिस्थं छिद्रं प्रतिनिधियति यत्र खिडकी स्थापिता भविष्यति । सम्यक् स्थापनायै रूक्ष उद्घाटनानि भवेयुः : १.

- खिडकीयाः नाममात्रविस्तारात् १ तः २ इञ्चपर्यन्तं विस्तृतं भवति

- खिडकीयाः नाममात्रस्य ऊर्ध्वतायाः अपेक्षया १ तः २ इञ्च् यावत् ऊर्ध्वम्

उदाहरणतया:

- विण्डो आकारः ३६' × ४८' ।

- वास्तविक खिडकी आयाम: 351⁄2' × 471⁄2'।

- अनुशंसित रूक्ष उद्घाटन: 37-38' × 49-50'।

एतत् अतिरिक्तं स्थानं संस्थापकानाम् विण्डो सम्यक् समतलं वर्गीकरणं च कर्तुं शक्नोति । ते सर्वं सम्यक् स्थापयितुं अस्मिन् अन्तरे शिम्स् इत्यस्य उपयोगं करिष्यन्ति। स्थापनायाः अनन्तरं एतत् अन्तरं इन्सुलेशनेन पूरितं भवति, ट्रिम इत्यनेन च आच्छादितं भवति ।

परिहार्यः सामान्याः खिडकीमापनदोषाः

अनुभविनो DIY-कर्तारः अपि मापन-दोषं कुर्वन्ति । विण्डोस् कृते मापनकाले एतान् सामान्यदोषान् परिहरन्तु:

1. गलतबिन्दुभ्यः मापनम्

जम्बस्य अन्तः जम्बपर्यन्तं सर्वदा मापनं कुर्वन्तु, न तु ट्रिमतः ट्रिमपर्यन्तं । ट्रिमः रूक्षं उद्घाटन-अन्तरं आच्छादयति तथा च वास्तविक-विण्डो-आकारस्य भागः नास्ति ।

2. एकमेव मापं गृहीत्वा

खिडकी-उद्घाटनानि सर्वदा सम्यक् वर्गाकाराः न भवन्ति । विस्तारं त्रिषु बिन्दुषु माप्यताम् : उपरि, मध्यं, अधः च । उभयतः मध्यभागे च ऊर्ध्वतायाः कृते अपि तथैव कुर्वन्तु। आदेशं ददाति समये लघुतमस्य मापस्य उपयोगं कुर्वन्तु।

3. भ्रमितविस्तारः ऊर्ध्वता च

स्मर्यताम् : विस्तारः सर्वदा प्रथमः भवति! महत् त्रुटयः परिहरितुं आदेशं दातुं पूर्वं स्वमापनं द्विवारं पश्यन्तु।

4. विण्डो प्रकारस्य लेखा न भवति

भिन्न-भिन्न-विण्डो-शैल्याः भिन्न-भिन्न-मापन-पद्धतीनां आवश्यकता भवति । यथा, केसमेण्ट्-जालकानाम् कृते पट्टिकायाः ​​बहिः डुलनाय निकासी आवश्यकी भवति ।

5. सर्वाणि खिडकानि मानकानि इति कल्पयित्वा

प्राचीनगृहेषु प्रायः अमानकजालकस्य आकारः भवति । प्रथमं मापनं विना भवतः विण्डोः वर्तमानमानकानां मेलनं न कुर्वन्ति इति मा कल्पयन्तु ।

विभिन्नगृहशैल्याः पारं मानकविण्डोआकाराः

अधिकांशः सामान्यः खिडकी आकारः ३६' × ६०' भवति । अमेरिकनगृहेषु मानक ८-पाद-छतानां कृते एषः आयामः सम्यक् कार्यं करोति । परन्तु वास्तुकलाशैल्याः गृहयुगस्य च आधारेण खिडकी-आकाराः बहु भिन्नाः भवन्ति ।

औपनिवेशिक एवं पारम्परिक गृह

- द्विगुणित-जालकानाम् आधिपत्यं वर्तते

- सामान्य आकारः ३०' × ५४', ३२' × ५७', ३४' × ६२' ।

- सममित खिडकी स्थापन

पशुपालन-शैली गृह

- चित्रजालकाः केसमेण्टैः सह संयुक्ताः

- वासगृहस्य खिडकयः प्रायः बृहत्तराः : ७२' × ४८' अथवा ८४' × ६०' ।

- शयनगृहस्य खिडकयः सामान्यतया ३६' × ४८' भवन्ति ।

मध्य शताब्दी आधुनिक

- बृहत् चित्रजालकाः

- क्लेरेस्टोरी खिडकयः (उच्चाः क्षैतिजाः खिडकयः) २.

- सामान्य आकाराः: ४८' × ४८', ६०' × ३६', दीर्घः क्षैतिजः ९६' × २४' ।

शिल्पी गृहाणि

- विभक्तप्रकाशयुक्ताः द्विलम्बितजालकाः

- मानक आकाराः परन्तु प्रायः द्वौ वा त्रिषु वा समूहीकृताः

- सामान्य आयाम: 30' × 60', 36' × 54'।

समकालीन गृहे

- समग्रतया बृहत्तराः खिडकयः

- तलतः छतपर्यन्तं विकल्पाः : 48' × 96' अथवा अधिकं

- कस्टम आकाराः अधिकं सामान्याः

मानकीकरणात् पूर्वं (१९५० तमे दशके पूर्वं) निर्मितानाम् प्राचीनगृहेषु प्रायः अद्वितीयाः खिडकीपरिमाणाः भवन्ति । एतेषु गृहेषु बहुधा आधुनिकमानकआकारस्य अनुकूलतायै कस्टम् खिडकीप्रतिस्थापनस्य अथवा एडाप्टरस्य आवश्यकता भवति ।

सामान्यविण्डोप्रकाराः तेषां मानकमापनं च

द्वि-लम्बित तथा एकल-लम्बित खिडकी मापन

अमेरिकनगृहेषु द्विलम्बितानि एकलम्बितानि च खिडकयः सर्वाधिकं लोकप्रियाः खिडकीशैल्याः इति स्थानं प्राप्नुवन्ति । उभयत्र द्वौ पट्टिकाः (फ्रेमयुक्ताः काचपटलाः) दृश्यन्ते । द्वि-लम्बित-जालकाः भवन्तं द्वयोः पट्टिकाः उद्घाटयितुं शक्नुवन्ति । एकलम्बितजालकाः केवलं अधः पट्टिकां चालयितुं शक्नुवन्ति ।

एतेषां विण्डोजानां कृते सर्वाधिकं सामान्यः आकारः ३६' × ६०' अस्ति । तथापि ते अनेकेषु मानकपरिमाणेषु आगच्छन्ति : १.

एते खिडकयः अधिकांशमानकभित्ति-उच्चतायाः, स्टड्-अन्तरस्य च अनुरूपाः भवन्ति । तेषां लम्बवत् अभिमुखीकरणं उत्तमं वायुप्रवाहं प्रदाति । शय्यागृहेषु, वासगृहेषु, प्रायः कस्मिन् अपि स्थाने यत्र उत्तमवायुप्रवाहस्य आवश्यकता भवति तत्र भवन्तः तान् प्राप्नुवन्ति ।

केसमेण्ट खिडकी मापन

केसमेण्ट्-जालकाः द्वारवत् कार्यं कुर्वन्ति, एकपार्श्वे आलम्बिताः, बहिः उद्घाटिताः च । तेषु उत्तमं वायुप्रवाहः, स्पष्टदृश्यानि च प्राप्यन्ते । एते विण्डोः सामान्यतया १'२' (१४') तः २'१११⁄२' (३५.५') पर्यन्तं विस्तृताः भवन्ति ।

मानक-केसमेण्ट्-विण्डो-उच्चता २'५१⁄२' (२९.५') तः ६'५१⁄२' (७७.५') पर्यन्तं भवति । सामान्येषु केसमेण्ट्-विण्डो-आकारेषु अन्तर्भवति : १.

- १'७' × १'४' (१९' × १६') - लघु स्नानगृहस्य खिडकयः

- १'७' × २'५' (१९' × २९') - पाकशालायाः सिंकस्य उपरि

- २'३' × २'३' (२७' × २७') - शयनगृहाणि निवासस्थानानि च

- २'९' × २'९' (३३' × ३३') - वासगृहाणि भोजनक्षेत्राणि च

- 2'111⁄2' × 3'51⁄2' (35.5' × 41.5') - मुख्य निवास क्षेत्र

केसमेण्ट्-जालकानाम् आकारः विस्ताराय २-इञ्च्-वृद्ध्या, ऊर्ध्वतायाः कृते ६-इञ्च्-वृद्ध्या च वर्धते । ते द्विगुणितजालकानाम् अपेक्षया उत्तमं ऊर्जा-दक्षतां ददति यतोहि तेषां मुद्राः पिहिताः सति दृढतया संपीडयन्ति ।

चित्र/नियतविण्डो मापनम्

चित्रविण्डो (fixed windows इति अपि उच्यते) न उद्घाट्यते । ते दृश्यानि प्राकृतिकप्रकाशं च अधिकतमं कुर्वन्ति। एते खिडकयः मानक आकारस्य विस्तृततमपरिधिषु आगच्छन्ति, २४' तः ९६' पर्यन्तं विस्तृतं १२' तः ९६' पर्यन्तं च ।

सामान्यचित्रविण्डो आयामाः अन्तर्भवन्ति : १.

चित्रजालकाः प्रायः स्वपार्श्वयोः संचालनयोग्यजालकैः सह संयोजिताः भवन्ति । ते वासगृहेषु, भोजनकक्षेषु, यत्र यत्र भवन्तः निर्बाधदृश्यानि इच्छन्ति तत्र सामान्यानि सन्ति। बृहत्तमाः मानकचित्रविण्डोः ८' × १०' (९६' × १२०') यावत् भवन्ति ।

स्लाइडिंग विण्डो मापन

स्लाइडिंग् खिडकयः पटलेषु क्षैतिजरूपेण गच्छन्ति । ते सामान्यतया लम्बापेक्षया विस्तृताः भवन्ति तथा च यत्र भवन्तः बहिः डुलन्तं खिडकीं न इच्छन्ति तत्र कृते परिपूर्णाः भवन्ति।

मानकस्लाइडिंग् विण्डो आयामाः अन्तर्भवन्ति : १.

- ३६' × २४' (३'०' × २'०') - लघुस्नानगृहस्य खिडकयः

- ३६' × ३६' (३'०' × ३'०') - चौकोर पाकशालायाः खिडकयः

- ४८' × ३६' (४'०' × ३'०') - शयनगृहाणि निवासस्थानानि च

- ६०' × ३६' (५'०' × ३'०') - वासगृहाणि

- ६०' × ४८' (५'०' × ४'०') - विशालाः वासगृहस्य खिडकयः

- 72' × 48' (6'0' × 4'0') - प्रीमियम जीवन स्थान

- 84' × 48' (7'0' × 4'0') - बृहत्तमः मानकः स्लाइडिंग् विण्डोः

यत्र केसमेण्ट् खिडकयः बहिः पादमार्गेषु बाधां जनयितुं शक्नुवन्ति तेषु स्थानेषु स्लाइडिंग् खिडकयः सम्यक् कार्यं कुर्वन्ति । ते कलशस्य, स्नानगृहस्य, शय्यागृहस्य च पृष्ठतः पाकशालानां कृते लोकप्रियाः सन्ति । अनेकाः गृहस्वामी तान् तहखानानां कृते चयनं कुर्वन्ति यतोहि तेषां संचालनं कठिनस्थानेषु सुकरं भवति।

शामियाना खिडकी मापन

शामियानाः खिडकयः उपरि निबद्धाः भवन्ति, अधःतः बहिः उद्घाटिताः च भवन्ति । एतेन डिजाइनेन लघुवृष्टौ खिडकयः उद्घाटिताः भवन्ति, अन्तः जलं न आगच्छति ।

मानक शामियाना खिडकी आकाराः : १.

- चौड़ाई: २'०' (२४') तः ३'१०' (४६') पर्यन्तम्

- ऊर्ध्वता: १'८' (२०') तः ३'०' (३६') पर्यन्तम् ।

सामान्य शामियाना खिडकी आयामाः अन्तर्भवन्ति : १.

स्नानगृहेषु, पाकशालासु, तहखानेषु च शामकस्य खिडकयः बहुधा दृश्यन्ते । भित्तिषु उच्चतरं स्थापिते सति ते वायुप्रवाहं प्रदातुं गोपनीयतां ददति । केचन गृहस्वामी तान् बृहत्तरजालकानाम् उपरि अतिरिक्तवायुप्रवाहार्थं स्तम्भयन्ति ।

खाड़ी/धनुष खिडकी मापन

खाड़ी, धनुषः च खिडकयः भवतः गृहात् बहिः विस्तृताः भवन्ति, अतिरिक्तं आन्तरिकस्थानं, विहङ्गमदृश्यं च निर्मान्ति । खाड़ीजालकेषु त्रीणि पटलानि भवन्ति, धनुषजालकेषु तु वक्रव्यवस्थायां चत्वारि वा अधिकानि पटलानि भवन्ति ।

मानक खाड़ी/धनुष खिडकी आयामेषु अन्तर्भवन्ति : १.

चौड़ाई श्रेणी: 3'6' (42') तः 10'6' (126') पर्यन्तम्

ऊर्ध्वतापरिधिः ३'०' (३६') तः ६'६' (७८') पर्यन्तम् ।

सामान्यानि बे विण्डो विन्यासाः : १.

- लघु: 3'6' चौड़ा × 3'0' उच्च (42' × 36')

- मध्यम: 6'0' चौड़ा × 4'0' उच्च (72' × 48')

- बृहत्: 8'0' चौड़ा × 5'0' उच्च (96' × 60 ')

- प्रीमियम: 10'6' चौड़ा × 6'0' उच्च (126' × 72')

मानकगहनता (भित्तितः कियत् दूरं विस्तृताः) १८' तः २४' पर्यन्तं भवति । खाड़ी-जालकाः सामान्यतया ३० अथवा ४५-अङ्क-कोणेषु प्रक्षेप्यन्ते । धनुष-जालकाः पटलानां मध्ये १०-अङ्क-कोणैः सह अधिकं सौम्यवक्रं निर्मान्ति ।

कक्ष-विशिष्ट-विण्डो-मापनम्

विभिन्नाः कक्ष्याः कार्यस्य, गोपनीयतायाः आवश्यकतायाः, भवनसङ्केतानां च आधारेण भिन्नानां खिडकी-आकारानाम् आह्वानं कुर्वन्ति ।

शयनगृहस्य खिडकयः

शय्यागृहस्य खिडकयः सुरक्षायै निर्गमनस्य आवश्यकतां पूरयितुं अर्हन्ति। मानकशय्यागृहस्य खिडकी आकारेषु अन्तर्भवति : १.

- २४' × ३६' ।

- २८' × ५४' ।

- ३४' × ४६' ।

- ३४' × ६२' ।

सर्वाधिकं लोकप्रियं शय्यागृहस्य खिडकी आकारः ३४' × ६२' अस्ति । स्मर्यतां यत् भवनसंहितासु शय्यागृहस्य खिडकयोः आपत्कालीननिर्गमनार्थं न्यूनातिन्यूनं ५.७ वर्गफीट् उद्घाटनीयक्षेत्रं भवितुं आवश्यकम् अस्ति ।

स्नानगृहस्य खिडकयः

स्नानगृहस्य खिडकयः वायुप्रवाहस्य गोपनीयतायाः च सन्तुलनं कुर्वन्ति । सामान्याकाराः अन्तर्भवन्ति : १.

- २४' × २४' (लघु, भित्ति उच्च)

- २४' × ३६' (मानक) २.

- ३०' × ३६' (बृहत् स्नानगृहाणि)

स्नानगृहस्य बहवः खिडकयः पाले वा बनावटयुक्ते वा काचस्य उपयोगं कुर्वन्ति । अन्येषु कक्षेषु खिडकीभ्यः अपेक्षया ते प्रायः भित्तिषु उच्चतरं स्थापिताः भवन्ति।

पाकशाला खिडकयः

पाकशालायाः खिडकयः सामान्यतया सिंकस्य अथवा काउण्टरटॉप् इत्यस्य उपरि दृश्यन्ते । मानक आकारेषु अन्तर्भवन्ति : १.

- २४' × ३६' (लघुपाकशालाः) २.

- ३०' × ३६' (मानक) २.

- ३६' × ४८' (उपरि डुबति) २.

- ६०' × ३६' (पाकशालाकोषाणां कृते)

शामियाना अथवा केसमेण्ट् शैल्याः पाकशालासु सम्यक् कार्यं कुर्वन्ति यतः ते बाहून् विस्तारयित्वा उद्घाटयितुं सुकराः भवन्ति।

वासगृहस्य खिडकयः

वासगृहेषु प्रकाशं दृश्यं च अधिकतमं कर्तुं बृहत्तमाः खिडकयः सन्ति । लोकप्रियाः वासगृहस्य खिडकीपरिमाणाः अन्तर्भवन्ति : १.

- 36' × 60' (मानक द्वि-लम्बित)

- ६०' × ४८' (चित्रविण्डोज)

- ७२' × ६०' (बृहत् चित्रविण्डोः)

- खाड़ी व्यवस्था: 10'6' × 6'0' (कथन खिडकयः)

अनेकाः गृहस्वामी वासगृहेषु खिडकीशैल्याः संयोजनं कुर्वन्ति, दृश्यानां वायुप्रवाहस्य च कृते प्रत्येकं पार्श्वे संचालनीयजालकैः सह नियतचित्रजालकयोः युग्मीकरणं कुर्वन्ति

द्वाराणि खिडकी च सम्यक् मापनं कथं करणीयम्

सटीकमापनार्थं आवश्यकानि साधनानि

समीचीनमापनं समीचीनसाधनेन आरभ्यते । अनुमानस्य अथवा अस्थायी मापनयन्त्राणां उपरि अवलम्बं मा कुरुत। सटीकतायै भवतः समुचितसाधनानाम् आवश्यकता वर्तते।

आवश्यकाः मापनसाधनाः सन्ति- १.

- टेप माप (25-पाद न्यूनतम) - स्पष्टचिह्नयुक्तं दृढं तालं च युक्तं प्राप्नुवन्तु

- काष्ठकारस्य स्तरः (कमपि ४ पाददीर्घः) - मापनं सम्यक् क्षैतिज/लंबवतं भवति इति सुनिश्चितं करोति

- वर्गाकारः - सत्यानां ९०-अङ्कीयकोणानां जाँचने सहायकं भवति

- नोटपैड् तथा पेन्सिल - विस्मरणं न भवेत् इति तत्क्षणमेव मापनं अभिलेखयन्तु

- डिजिटल कैमरा/स्मार्टफोन - सन्दर्भार्थं फोटोग्राफं गृह्यताम्

- टॉर्च - द्वारस्य जम्बस्य खिडकीचतुष्कोणानां च अन्तः द्रष्टुं सहायकं भवति

उत्तमगुणवत्तायुक्तानि मापनसाधनाः महत् अन्तरं जनयन्ति। सस्ते पट्टिकामापाः तानितुं वा मोचयितुं वा शक्नुवन्ति, येन अशुद्धपठनं भवति । सुसंगतं परिणामं ददाति इति साधनेषु निवेशं कुर्वन्तु।

प्रतिस्थापनार्थं द्वारेषु मापनस्य चरणबद्धमार्गदर्शिका

द्वारस्य सटीकमापनं प्राप्तुं एतानि पदानि अनुसृत्य कार्यं कुर्वन्तु:

1. विद्यमानद्वारस्य विस्तारं मापयन्तु

   - द्वारस्य पारं त्रयः बिन्दवः मापयन्तु : उपरि, मध्यं, अधः च

   - लघुतमं मापनं अभिलेखयन्तु

   - द्वारस्य विरामस्थानानि वा मौसमपट्टिकाः वा न समावेशयन्तु

2. विद्यमानद्वारस्य ऊर्ध्वतां मापयन्तु

   - उपरितः अधः यावत् त्रयः बिन्दवः मापयन्तु : वामः, केन्द्रः, दक्षिणः च

   - लघुतमं मापनं अभिलेखयन्तु

   - द्वारतः एव मापनं कुरुत, न तु तलतः उपरि यावत्

3. द्वारस्य स्थूलतां निर्धारयन्तु

   - अधिकांशः आन्तरिकद्वाराणि 13⁄8' मोटाः भवन्ति

   - अधिकांशं बाह्यद्वारं 13⁄4' स्थूलं भवति

   - कस्यापि बेवलस्य दूरं धारायाम् मापनं कुर्वन्तु

4. स्विंग् दिशां पश्यन्तु

   - द्वारस्य कपाटपक्षे तिष्ठन्तु

   - यदि भवतः दक्षिणभागे कपाटाः सन्ति तर्हि दक्षिणहस्तस्य द्वारम् अस्ति

   - यदि भवतः वामे कपाटाः सन्ति तर्हि वामहस्तस्य द्वारम् अस्ति

5. द्वारस्य फ्रेमं मापयन्तु

   - पार्श्वजम्बानां अन्तः किनारेयोः मध्ये मापनं कुर्वन्तु

   - अन्तः शीर्षजम्बतः तलपर्यन्तं मापनं कुर्वन्तु

   - तलस्य निष्कासनं (प्रायः 1⁄2'-3⁄4') घटयन्तु ।

प्रतिस्थापनार्थं विण्डोजस्य मापनस्य चरणबद्धमार्गदर्शिका

खिडकीमापनार्थं विस्तरेण विशेषं ध्यानं दातव्यम् । एतानि पदानि अनुसृत्यताम् : १.

1. खिडकी उद्घाटनस्य विस्तारं मापयन्तु

   - जम्ब्स् (न तु ट्रिम) मध्ये त्रिषु बिन्दुषु मापनं कुर्वन्तु : उपरि, मध्यम्, अधः

   - लघुतमं मापनं अभिलेखयन्तु

   - प्रतिस्थापनविण्डोजस्य कृते विद्यमानं विण्डो फ्रेमविस्तारं मापयन्तु

2. खिडकी उद्घाटनस्य ऊर्ध्वतां मापयन्तु

   - सिलस्य उपरिभागात् शिरःजम्बपर्यन्तं मापनं कुर्वन्तु

   - वामः, केन्द्रः, दक्षिणः इति त्रयः बिन्दवः मापनं कुर्वन्तु

   - लघुतमं मापनं अभिलेखयन्तु

   - बाह्य-छटं वा आन्तरिक-आवरणं वा न समाविष्टं कुर्वन्तु

3. जम्बस्य गभीरता मापनं कुरुत

   - खिडकीजम्बस्य अन्तः बहिः धारपर्यन्तं मापनं कुर्वन्तु

   - एतेन मानकविण्डोः उपयुक्ताः भविष्यन्ति वा इति निर्धारयितुं साहाय्यं भवति

   - न्यूनतमगहनता सामान्यतया आवश्यकी 31⁄4' भवति।

4. तिर्यक् मापनं कृत्वा वर्गस्य जाँचं कुर्वन्तु

   - उपरि वामकोणात् अधः दक्षिणकोणे यावत् मापनं कुर्वन्तु

   - ततः उपरि दक्षिणकोणात् अधः वामकोणपर्यन्तं मापनं कुर्वन्तु

   - यदि मापनं 1⁄4' इत्यस्मात् अधिकं भिन्नं भवति तर्हि उद्घाटनं वर्गाकारं न भवति

5. वर्तमानकाले संस्थापितस्य विण्डो-प्रकारस्य ध्यानं कुर्वन्तु

   - भिन्न-भिन्न-विण्डो-शैल्याः भिन्न-भिन्न-मापन-आवश्यकताः सन्ति

   - मापनैः सह शैलीं अभिलेखयन्तु

सटीकतायै बहुविधमापनं ग्रहणम्

भवनानि कालान्तरेण निवसन्ति । एतेन निवेशनेन फ्रेम्स किञ्चित् स्थानान्तरणं भवितुम् अर्हति । द्वारं खिडकी च सम्यक् आयताकारं न भवेत् ।

विस्तारस्य, ऊर्ध्वतायाः च कृते न्यूनातिन्यूनं त्रीणि मापानि सर्वदा गृह्यताम् ।

विस्तारार्थम् : १.

- उद्घाटनस्य उपरिभागे मापनं कुर्वन्तु

- उद्घाटनस्य मध्ये मापनं कुर्वन्तु

- उद्घाटनस्य अधः मापनं कुर्वन्तु

ऊर्ध्वतायै : १.

- वामपार्श्वे मापनं कुरुत

- केन्द्रे मापनम्

- दक्षिणपार्श्वे मापनम्

द्वारं वा खिडकीं वा आदेशयन्ते सति लघुतमं मापं प्रयोजयन्तु। एतेन भवतः नूतनं वस्तु उद्घाटनस्य संकीर्णतमबिन्दौ अपि उपयुक्तं भविष्यति इति सुनिश्चितं भवति ।

मापनयोः भेदाः भवन्तं वदन्ति यत् उद्घाटनं कियत् वर्गात् बहिः अस्ति । लघुविविधताः (1⁄8' अथवा न्यूनाः) सामान्याः सन्ति । बृहत्तरभेदानाम् कृते संस्थापनकाले समायोजनस्य आवश्यकता भवितुम् अर्हति ।

रूक्ष उद्घाटन बनाम समाप्त उद्घाटन के मापन

रूक्ष-समाप्त-उद्घाटनयोः अन्तरं अवगन्तुं सम्यक् आकारस्य कृते महत्त्वपूर्णम् अस्ति ।

रूक्ष उद्घाटनं भित्तिमध्ये यत्किमपि परिष्करणसामग्रीस्थापनात् पूर्वं फ्रेमयुक्तं छिद्रं निर्दिशति । वास्तविकद्वारस्य वा खिडकीयाः आकारात् वा बृहत्तरम् अस्ति । द्वाराणां कृते रूक्षं उद्घाटनं भवेत् : १.

- २-२१⁄२' विस्तृततरं द्वारतः एव

- २-२१⁄२' द्वारतः एव ऊर्ध्वतरम्

समाप्तं उद्घाटनं सर्वेषां फ्रेमघटकानाम् स्थापनानन्तरं अन्तिम उद्घाटन आकारं निर्दिशति । इदं द्वारस्य वा खिडकीयाः आकारात् किञ्चित् बृहत्तरं भवति यत् सम्यक् कार्यं कर्तुं शक्नोति ।

नूतननिर्माणजालकद्वारयोः आदेशं ददाति सति : १.

- रूक्ष उद्घाटन आयाम मापें

- समुचितनिष्कासनं घटयन्तु (सामान्यतया चौड़ाईतः 1⁄2', ऊर्ध्वतः 1⁄2')

- एतेषां गणनानां आधारेण क्रमः

प्रतिस्थापनजालकद्वारयोः आदेशं ददाति समये : १.

- विद्यमान एकक आयाम मापें

- समानाकारं वा किञ्चित् लघुतरं वा आदेशयन्तु

- आदेशं ददाति समये कदापि मापं गोलं न कुर्वन्तु

परिहर्तव्याः सामान्याः मापनदोषाः

अनुभविनो DIY-कर्तारः अपि मापनस्य त्रुटिं कुर्वन्ति । एतानि सामान्यदोषाणि परिहरन्तु : १.

1. फ्रेमस्य स्थाने ट्रिमस्य मापनं

ट्रिमः आवरणं च अलङ्कारिकतत्त्वानि सन्ति । ते संरचनात्मकस्य उद्घाटनस्य भागाः न सन्ति। सर्वदा जम्बयोः मध्ये मापनं कुर्वन्तु, न तु ट्रिमखण्डयोः मध्ये।

2. एकमेव मापं गृहीत्वा

फ्रेमाः वर्गात् बहिः भवितुम् अर्हन्ति । केवलमेकं मापनं कृत्वा समस्यानां प्रायः गारण्टी भवति । विस्तारोच्चयोः कृते त्रिषु स्थानेषु सर्वदा परिमाणं कुर्वन्तु।

3. अतिरिक्तं 'केवलं सुरक्षितं भवितुं' योजयित्वा।

बहवः जनाः मापनेषु किञ्चित् अतिरिक्तं योजयन्ति यत् एतत् सहायकं भवति इति चिन्तयन्ति। न भवति ! सटीकमापनेन सम्यक् फिट् भवति । अतिबृहत् यथा दुष्टं तथा अतिलघुम्।

4. भ्रान्तिकं विस्तारं ऊर्ध्वतां च

सर्वदा प्रथमं विस्तारं, ततः ऊर्ध्वतां च सूचीबद्धं कुर्वन्तु । एतानि मिश्रयित्वा द्वाराणि वा खिडकयः वा भवन्ति ये न उपयुज्यन्ते। आदेशं दातुं पूर्वं स्वस्य संकेतनं द्विवारं परीक्ष्यताम्।

5. स्विंग् स्पेसं न विचारयन्

द्वारेषु स्विंग उद्घाटनार्थं निकासी आवश्यकी भवति। द्वारस्य कार्यं कर्तुं उपलब्धं स्थानं मापनं कुर्वन्तु, फर्निचरं भित्तिं वा न मारयित्वा।

6. दहलीजस्य विषये विस्मरणम्

द्वारस्य ऊर्ध्वतां मापनकाले दहलीजस्य, तलस्य आवरणस्य च लेखान् कुर्वन्तु । भिन्न-भिन्न-तलसामग्रीणां कृते भिन्न-भिन्न-द्वार-उच्चतायाः आवश्यकता भवति ।

7. उद्घाटनस्य स्थाने पुरातनं द्वारं/खिडकीं मापनं

पुरातन-एककानि छटाकृतानि वा परिवर्तितानि वा स्यात् । पुरातनस्य एककस्य आकारः सम्यक् आसीत् इति कल्पयित्वा न तु सर्वदा उद्घाटनस्य मापनं कुर्वन्तु।

मानकमापनस्य महत्त्वम्

मानक आकारस्य व्ययलाभाः

मानकद्वारस्य खिडकीयाश्च आकाराः महत्त्वपूर्णवित्तीयलाभान् प्रददति । सामूहिक उत्पादनेन निर्माणव्ययस्य नाटकीयरूपेण न्यूनता भवति । यदा कारखानानि सहस्राणि समानानि एककानि उत्पादयन्ति तदा प्रत्येकस्य मूल्यं न्यूनं भवति ।

कस्टम आकारस्य मूल्यं मानकविकल्पापेक्षया ५०% अधिकं भवितुम् अर्हति । नूतननिर्माणे अथवा सम्पूर्णगृहस्य नवीनीकरणे एषः मूल्यान्तरः शीघ्रं योगं करोति । १५ कस्टम् खिडकीयुक्तस्य गृहस्य मूल्यं मानक आकारस्य उपयोगात् $५,०००-$१०,००० अधिकं भवितुम् अर्हति ।

मानक आकाराः संस्थापनव्ययस्य अपि न्यूनीकरणं कुर्वन्ति । ठेकेदाराः परिचितैः आयामैः सह अधिककुशलतया कार्यं कुर्वन्ति । ते सामान्याकारस्य कृते प्रणाल्याः, तकनीकानां च विकासं कुर्वन्ति । एषा कार्यक्षमता भवतः कृते श्रमशुल्कं न्यूनीकर्तुं अनुवादयति।

अन्येषु व्ययलाभेषु अन्तर्भवन्ति : १.

- सहजतया उपलब्धा सूची - विशेषादेशस्य प्रतीक्षा नास्ति

- प्रतिस्पर्धी मूल्यनिर्धारणम् - बहुविधाः निर्मातारः मानकाकारं उत्पादयन्ति

- किफायती प्रतिस्थापनभागाः - टिका, हन्डल, हार्डवेयर च न्यूनतया मूल्यं भवति

- अपशिष्टं न्यूनीकृतम् - मानकीकृतसामग्रीणां स्क्रैप्स् न्यूनीकरोति

- DIY-अनुकूलम् - मानक आकारेषु प्रचुरं संस्थापनपाठ्यक्रमाः सन्ति

ऊर्जा दक्षता विचार

सम्यक् आकारस्य द्वाराणि खिडकयः च भवतः गृहस्य ऊर्जाप्रदर्शने महत्त्वपूर्णतया प्रभावं कुर्वन्ति। मानक आकाराः सम्यक् स्थापिते सति तेषां फ्रेम्स मध्ये सुष्ठु उपयुज्यन्ते । एतत् सुष्ठु फिट् वायुस्य लीकं, मसौदां, ऊर्जा-अपव्ययं च निवारयति ।

यदा द्वाराणि खिडकयः च मानकरूक्ष उद्घाटनपरिमाणानां मेलनं कुर्वन्ति तदा ते सम्यक् सीलिंगपृष्ठानि निर्मान्ति । मौसमपट्टिका, गस्केट्, इन्सुलेशन च यथा परिकल्पितं तथा कार्यं कुर्वन्ति । कस्टम् आकारेषु परिवर्तनस्य आवश्यकता भवितुम् अर्हति ये एतान् सीलिंग् प्रणालीं सम्झौतां कुर्वन्ति ।

मानक आकाराः एतान् ऊर्जालाभान् प्रददति:

ENERGY STAR प्रमाणीकरणं प्रायः प्रथमं मानक आकारेषु प्रवर्तते । निर्मातारः स्वस्य दक्षतानवाचारं सामान्यपरिमाणेषु केन्द्रीक्रियन्ते। ते अधिकतमविपण्यप्रभावाय एतान् उत्पादान् अनुकूलयन्ति।

सुलभता तथा भवनसंहिता अनुपालन

भवनसंहिताः सुलभतामानकाः च प्रत्यक्षतया मानकद्वारस्य खिडकीमापनेन सह सम्बद्धाः सन्ति । निष्पक्ष आवास अधिनियमेन आन्तरिकद्वारेषु न्यूनतमं स्पष्टविस्तारः ३२ इञ्च् भवितुम् आवश्यकम् अस्ति । मानक ३६ इञ्च् द्वाराणि सहजतया एतां आवश्यकतां पूरयन्ति ।

वाणिज्यिकभवनेषु अमेरिकन-विकलाङ्ग-अधिनियमस्य (ADA) मानकानां तृप्तिः भवितुमर्हति । एतेषु नियमेषु निर्दिष्टं भवति यत् - १.

- यदा द्वारं ९० डिग्री उद्घाटितं भवति तदा न्यूनतमं ३२-इञ्च् स्पष्टविस्तारः

- आन्तरिकद्वाराणां कृते अधिकतमं उद्घाटनबलं ५ पाउण्ड्

- सुलभं हार्डवेयर-उच्चता ३४ तः ४८ इञ्च् यावत्

- द्वारेषु परितः समुचितं पैंतरेबाजीनिकासी

विण्डो निर्गमन आवश्यकताः अपि मानक आकारैः सह संरेखन्ति । भवनसंहितासु आपत्कालीननिर्गमस्थानानि प्रदातुं शय्यागृहस्य खिडकयः आवश्यकाः सन्ति । एते संहिताः सामान्यतया आज्ञापयन्ति यत् :

- न्यूनतमं उद्घाटनक्षेत्रं ५.७ वर्गफीट् भवति

- न्यूनतमं उद्घाटनस्य ऊर्ध्वता २४ इञ्च् भवति

- न्यूनतमं उद्घाटनचौड़ाई २० इञ्च् भवति

- तलतः अधिकतमं सिलस्य ऊर्ध्वता ४४ इञ्च् भवति

मानकविण्डो आकाराः अनुपालनं सरलं कुर्वन्ति । कस्टम आकारानां सावधानीपूर्वकं गणना आवश्यकी भवति यत् ते एतान् महत्त्वपूर्णान् सुरक्षाआवश्यकतान् पूरयन्ति इति सुनिश्चितं भवति।

सम्यक् आकारस्य द्वारस्य खिडकीयाः च सौन्दर्यप्रभावः

द्वाराणि खिडकयः च भवतः सम्पूर्णे गृहे दृश्यतालं निर्मान्ति। सम्यक् आकारेण ते अनुपातस्य, सामञ्जस्यस्य च भावः स्थापयन्ति । मानक आकाराः आंशिकरूपेण विकसिताः यतः ते विशिष्टस्थानेषु 'समीचीन' दृश्यन्ते ।

अल्पप्रमाणस्य द्वाराणि संकीर्णानि, अस्वागतं च दृश्यन्ते। अतिप्रमाणद्वाराणि लघुकक्ष्याणि अभिभूतुं शक्नुवन्ति । खिडकीषु अपि तथैव भवति-अतिलघुः, कक्ष्याः च अन्धकारः, निरुद्धाः च भवन्ति; अतिविशालं ते च अन्तरिक्षे आधिपत्यं कुर्वन्ति।

मानकमापनेषु एतेषां सौन्दर्यकारकाणां विचारः भवति : १.

- भित्तिस्थानस्य अनुपातः - मानकाकाराः सामान्यतया भित्तिक्षेत्रस्य १५-२०% भागं गृह्णन्ति

- छतस्य ऊर्ध्वतायाः सम्बन्धः - ८०-इञ्च्-द्वाराणि ८-पाद-छतैः सह कार्यं कुर्वन्ति

- दृश्यभार - मानक आकाराः ठोस-शून्य-तत्त्वानां संतुलनं कुर्वन्ति

- आन्तरिकप्रकाशवितरणं - मानकजालकस्य ऊर्ध्वता प्राकृतिकप्रकाशप्रवेशं अधिकतमं करोति

- बाह्यसमरूपता - एकरूपाः खिडकीआकाराः संतुलितं मुखौटं निर्मान्ति

वास्तुविदः, डिजाइनरः च एतान् आनुपातिकसम्बन्धान् अवगच्छन्ति । ते प्रायः मानकद्वारस्य खिडकीयाश्च आयामानां परितः स्थानानां योजनां कुर्वन्ति । एषः उपायः रूढिगतव्ययस्य विना दृग्गतरूपेण सुखदं वातावरणं निर्माति ।

विनिर्माणदक्षता तथा लीड टाइम लाभ

मानकमापनेन निर्माणदक्षतायां नाटकीयरूपेण सुधारः भवति । उत्पादनरेखाः पुनर्विन्यासं विना निरन्तरं चालयन्ति । एतत् निरन्तरं कार्यं व्ययस्य न्यूनीकरणं करोति, गुणवत्तानियन्त्रणे च सुधारं करोति ।

लीड टाइम्स् वास्तविकं कथां कथयन्ति। मानकद्वाराणि खिडकयः च दिवसाभ्यन्तरे एव निर्यातयन्ति। कस्टम् आकारेषु ६-१२ सप्ताहाः वा अधिकं वा समयः भवितुं शक्नोति । एषः अन्तरः परियोजनायाः समयरेखाः निर्माणऋणं च प्रभावितं करोति ।

विनिर्माणलाभेषु अन्तर्भवन्ति : १.

- अनुकूलितसामग्रीणां उपयोगः - मानकाकाराः अपशिष्टं न्यूनीकरोति

- सुसंगतं गुणवत्तानियन्त्रणम् - पुनः पुनः प्रक्रियाः सटीकतायां सुधारं कुर्वन्ति

- कुशलं शिपिंग रसदम् - मानकपैकेजिंग् क्षतिं न्यूनीकरोति

- इन्वेण्ट्री प्रबन्धनम् - विक्रेतारः तत्कालं वितरणार्थं सामान्याकारस्य स्टॉकं कुर्वन्ति

- विशेषसाधननिर्माणम् - निर्मातारः मानक आकारानां कृते सटीकसाधननिर्माणे निवेशं कुर्वन्ति

एतानि कार्यक्षमतानि स्थापनापर्यन्तं विस्तृतानि सन्ति । संस्थापकाः सामान्यपरिमाणैः सह विशेषज्ञतां विकसयन्ति । तेषां आश्चर्यं जटिलता च न्यूनं भवति । एषा विशेषज्ञता द्रुततरं, अधिकविश्वसनीयं च संस्थापनं प्रति अनुवादयति ।

केचन निर्मातारः १-२ सप्ताहेषु एव मानकपदार्थाः वितरितुं शक्नुवन्ति । कस्टम आकारेषु डिजाइन-अनुमोदनं, विशेषसामग्री-आदेशः, समर्पितः उत्पादनसमयः च आवश्यकः भवति । कस्टम् उत्पादानाम् त्वरित-आदेशः अपि सामान्यतया ४-६ सप्ताहान् यावत् भवति ।

कस्टम बनाम मानक मापन

कस्टम् द्वारस्य खिडकीयाश्च मापनस्य विषये कदा विचारः करणीयः

अधिकांशगृहेषु मानकाकाराः कार्यं कुर्वन्ति, परन्तु कदाचित् भवतः अनुकूलितमापनस्य आवश्यकता भवति । मानकीकरणात् पूर्वं निर्मितानाम् प्राचीनगृहेषु प्रायः अद्वितीयं उद्घाटनं भवति । एतेषु ऐतिहासिकगुणेषु प्रायः द्वारस्य उद्घाटनानि कष्टेन ३० इञ्च् विस्तृतानि वा असामान्यरूपेण आकारयुक्तानि खिडकयः वा दृश्यन्ते ।

वास्तुशिल्पस्य डिजाइनस्य आवश्यकताः कस्टम् विकल्पानां अपि आग्रहं कर्तुं शक्नुवन्ति। आधुनिकविलासितागृहेषु प्रायः तलतः छतपर्यन्तं खिडकयः अथवा अतिप्रमाणस्य पिवट्-द्वाराः समाविष्टाः भवन्ति । एते कथनविशेषताः केवलं मानकप्रमाणेषु न आगच्छन्ति ।

एतेषु परिस्थितिषु रूढिगतमापनं विचारयन्तु : १.

- ऐतिहासिकं नवीनीकरणं यत्र मौलिकचरित्रस्य संरक्षणं महत्त्वपूर्णं भवति

- विचित्र-आकारस्य विद्यमान-उद्घाटनानि ये मानक-आयामैः सह न मेलन्ति

- विशेषाकारं वा आकारं वा आवश्यकं अद्वितीयवास्तुशिल्पनिर्माणम्

- मानकविकल्पाः यत् प्रदास्यन्ति तस्मात् परं सुलभतायाः आवश्यकता अस्ति

- अत्यन्तं विशालाः लघु वा स्थानानि यत्र मानकानुपाताः गलत् दृश्यन्ते

- अधिकतमदक्षतायै सटीकमापनस्य आवश्यकता भवति ऊर्जापुनर्स्थापनम्

कस्टम्-द्वाराणि , खिडकयः च अपि सार्थकाः भवन्ति । प्राचीनगृहेषु क्षतिग्रस्तानां यूनिट्-प्रतिस्थापनस्य समये भवनस्य ऐतिहासिकं अखण्डतां निर्वाहयितुम् भवतः सटीकमेलनस्य आवश्यकता भवेत् । कदाचित् स्थानीयसंरक्षणसंहितासु अपि तस्य आवश्यकता भवति ।

अमानक आकारस्य व्ययनिमित्तम्

कस्टम् द्वारेषु खिडकयोः च सामान्यतया मानकाकारात् ५०% अधिकं मूल्यं भवति । सम्पूर्णं गृहं सज्जीकर्तुं एतत् मूल्यान्तरं शीघ्रं योगं करोति। एकस्य मानकस्य बाह्यद्वारस्य मूल्यं $३००-६०० भवितुम् अर्हति, यदा तु तस्य कस्टम् समतुल्यः $४५०-९०० वा अधिकं वा भवति ।

किमर्थम् एतादृशः नाटकीयः मूल्यान्तरः ? कस्टम् निर्माणार्थं निम्नलिखितम् आवश्यकम् अस्ति : १.

खिडकीव्ययः अधिकाधिकं विषमताम् अपि दर्शयति । मानक द्वि-लम्बित-विण्डो $300-700 मूल्यं भवितुम् अर्हति, यदा तु कस्टम् संस्करणं $450-1,050 अथवा अधिकं चालयति । मूल्यान्तरं विभक्तप्रकाशैः अथवा असामान्याकारैः इत्यादिभिः विशेषताभिः अधिकं विस्तारं प्राप्नोति ।

कस्टमस्थापनेन सह अपि श्रमव्ययः वर्धते। संस्थापकाः अधिकं शुल्कं गृह्णन्ति यतोहि प्रत्येकं कार्ये अद्वितीयपद्धतीनां आवश्यकता भवति । ते शतशः वारं कृतानां नियमितप्रक्रियाणां उपरि अवलम्बितुं न शक्नुवन्ति।

कस्टम-आकारस्य उत्पादानाम् आदेशार्थं प्रक्रिया

कस्टम् द्वारं खिडकी च आदेशयितुं अनेकाः विस्तृताः सोपानाः सन्ति । प्रक्रिया अधिकं समयं लभते परन्तु भवतः अद्वितीयस्थानस्य कृते सम्यक् उपयुक्ततां सुनिश्चितं करोति।

1. व्यावसायिक मापनम्

अधिकांशनिर्मातृणां मापनं कर्तुं प्रमाणितव्यावसायिकानां आवश्यकता भवति । एते विशेषज्ञाः केवलं आयामान् न मापयन्ति। ते मूल्याङ्कनं कुर्वन्ति- १.

- भित्ति निर्माण

- उद्घाटन वर्गता

- समर्थन आवश्यकताएँ

- सम्भाव्य बाधाएँ

- डिजाइन व्यवहार्यता

2. डिजाइन परामर्श

मापनस्य अनन्तरं भवन्तः डिजाइनविकल्पानां विषये चर्चां करिष्यन्ति:

- सामग्रीविकल्पाः (काष्ठः, इस्पातः, फाइबरग्लास इत्यादयः) २.

- काचविकल्पाः (अछूता, टेम्पर्ड, सजावटी)

- हार्डवेयर चयनम्

- प्राधान्यानि समाप्तं कुर्वन्तु

- ऊर्जा-दक्षता-विशेषताः

3. विस्तृत प्रस्ताव

निर्माता विस्तृतं प्रस्तावं सज्जीकरोति यत्र निम्नलिखितम् अन्तर्भवति:

- तकनीकी रेखाचित्र

- सामग्री विनिर्देश

- सटीक आयाम

- हार्डवेयर विवरण

- स्थापना आवश्यकताएँ

- वारण्टी सूचना

4. अनुमोदनं निक्षेपं च

प्रस्तावस्य समीक्षां कृत्वा भवन्तः :

- अन्तिम-डिजाइन-अनुमोदनं कुर्वन्तु

- निर्माणसम्झौते हस्ताक्षरं कुर्वन्तु

- निक्षेपं (सामान्यतया ५०%)

- उत्पादन समयरेखा प्राप्त करें

5. उत्पादनप्रक्रिया

निर्माता भवतः कस्टम् उत्पादानाम् निर्माणं निम्नलिखितद्वारा करोति:

- सामग्री चयन एवं तैयारी

- कस्टम कटिंग एवं विधानसभा

- समाप्तिप्रक्रियाः

- गुणवत्ता नियन्त्रण निरीक्षण

- सुरक्षितशिपिङ्गार्थं पैकेजिंग्

6. वितरणं स्थापना च

अन्ते भवतः उत्पादाः आगत्य संस्थापिताः भवन्ति:

- क्षतिं निवारयितुं सावधानीपूर्वकं शिपिंग

- व्यावसायिक स्थापना

- अन्तिम समायोजन

- निरीक्षण एवं अनुमोदन

एषा विस्तृता प्रक्रिया भवतः कस्टम् द्वाराणि खिडकी च सम्यक् उपयुक्तानि इति सुनिश्चितं करोति । प्रत्येकं पदं भवतः यत् आवश्यकं तत् एव निर्मातुं सावधानीपूर्वकं ध्यानं दातव्यम् ।

मानक बनाम कस्टम मापनस्य लीड टाइम्स

मानकद्वाराणि खिडकयः च सामान्यतया निर्मातुः सूचीतः शीघ्रं निर्यातयन्ति । भवन्तः तानि १-२ सप्ताहेषु एव प्राप्नुयुः । केचन विक्रेतारः सामान्यप्रमाणानां कृते एकस्मिन् दिने पिकअप अपि प्रदास्यन्ति ।

कस्टम् उत्पादाः भिन्नां कथां वदन्ति। आदेशात् प्रसवपर्यन्तं ६-१२ सप्ताहान् प्रतीक्षितुं अपेक्षा अस्ति। व्यस्तनिर्माणऋतुषु लीडसमयः अधिककालं यावत् प्रसारितः भवितुम् अर्हति ।

अत्र एकः विशिष्टः समयरेखातुलना अस्ति:

मानक द्वार/खिड़की समयरेखा : १.

- आदेशस्थापनम् : प्रथमदिनम्

- आदेशप्रक्रिया: १-३ दिवसाः

- शिपिंग: 3-7 दिवस

- कुलम् : ४-१० दिवस

कस्टम द्वार/खिड़की समयरेखा:

- मापननियुक्तिः सप्ताहः १

- डिजाइनपरामर्शः सप्ताहः २

- प्रस्तावः अनुमोदनं च : सप्ताहः ३

- सामग्रीप्राप्तिः : सप्ताहाः ४-५

- विनिर्माणम् : सप्ताह 6-10

- गुणवत्ता नियन्त्रणम् : सप्ताहः ११

- शिपिंग : सप्ताह 12

- कुलम् : १२+ सप्ताहाः

एते विस्तारिताः लीड-समयाः निर्माण-कार्यक्रमेषु महत्त्वपूर्णतया प्रभावं कुर्वन्ति । तदनुसारं स्वस्य परियोजनायाः समयरेखायाः योजनां कुर्वन्तु। विलम्बं न भवेत् इति यथाशक्ति पूर्वमेव कस्टम् द्वाराणि खिडकानि च आदेशयन्तु।

केचन निर्मातारः अतिरिक्तशुल्केन शीघ्रं उत्पादनं प्रयच्छन्ति । एतेन प्रतीक्षायाः समयः ४-६ सप्ताहपर्यन्तं न्यूनीकर्तुं शक्यते । परन्तु एतेषां त्वरित-आदेशानां मूल्यं प्रायः मानक-कस्टम्-मूल्यनिर्धारणात् २०-३०% अधिकं भवति ।

मानक-आकारस्य उत्पादानाम् कृते अमानक-उद्घाटनानाम् अनुकूलनं

कदाचित् भवतः उद्घाटनं परिवर्तयितुं कस्टम् उत्पादानाम् आदेशात् अधिकं अर्थः भवति। अनुकूलनेन व्ययस्य बचतं भवति, परियोजनायाः शीघ्रं समाप्तिः च भवति । एषः उपायः विशेषतया तदा उत्तमं कार्यं करोति यदा आकारान्तरं लघु भवति ।

सामान्यानुकूलनपद्धतयः सन्ति- १.

उद्घाटनार्थं किञ्चित् अतिविशालानां द्वाराणां कृते : १.

- प्रत्येकं पार्श्वे 1⁄2' पर्यन्तं छटा कृत्वा द्वारस्य विस्तारं न्यूनीकरोतु

- अधः 1' पर्यन्तं छटा कृत्वा द्वारस्य ऊर्ध्वतां न्यूनीकरोतु

- नोटः पूर्वं लम्बितबाह्यद्वाराणि वा अग्नि-रेटेड्-द्वाराणि वा कदापि न छटां कुर्वन्तु

किञ्चित् अतिबृहत् द्वारस्य उद्घाटनानां कृते : १.

- अन्तरं पूरयितुं स्थूलतरं जम्बं योजयन्तु

- बृहत्तरं रूक्षं उद्घाटनं आच्छादयितुं विस्तृततरं ट्रिमं स्थापयन्तु

- समायोज्यजम्बविस्तारस्य उपयोगं कुर्वन्तु

किञ्चित् अतिबृहत् खिडकी उद्घाटनानां कृते :

- आकारं न्यूनीकर्तुं उद्घाटनस्य भागे फ्रेमं कुर्वन्तु

- अन्तरं आच्छादयितुं बृहत्तरस्य ट्रिमस्य उपयोगं कुर्वन्तु

- यदि ऊर्ध्वतायाः समायोजनस्य आवश्यकता भवति तर्हि सिल एक्सटेण्डर् स्थापयन्तु

किञ्चित् अतिलघु खिडकी उद्घाटनानां कृते :

- यत्र संरचनात्मकरूपेण सम्भवं तत्र रूक्षं उद्घाटनं विस्तारयन्तु

- किञ्चित् लघुतरं मानक आकारं चिनुत

- लघु उद्घाटनेषु कार्यं कुर्वन्तः भिन्नाः खिडकीशैल्याः विचारयन्तु

अनुकूलनस्य मूल्यं सामान्यतया कस्टम् आदेशापेक्षया २०-४०% न्यूनं भवति । प्रायः मासेषु न तु दिवसेषु कार्यं सम्पन्नं कर्तुं शक्यते । परन्तु अस्य उपायस्य सीमाः सन्ति । प्रमुख आकारान्तरं (२-३ इञ्चाधिकं) सामान्यतया कस्टम् उत्पादानाम् अथवा महत्त्वपूर्णसंरचनात्मकपरिवर्तनस्य आवश्यकता भवति ।

संरचनात्मक उद्घाटनानां परिवर्तनात् पूर्वं सदैव व्यावसायिकठेकेदारस्य परामर्शं कुर्वन्तु। ते मूल्याङ्कनं कर्तुं शक्नुवन्ति यत् भवतः भित्तिषु भारवाहकतत्त्वानि सन्ति वा येषां विशेषं ध्यानं आवश्यकम् अस्ति। अनुचितं परिवर्तनं भवतः गृहस्य संरचनात्मकं अखण्डतां क्षतिं कर्तुं शक्नोति।

भवनसंहिता तथा मापन आवश्यकताएँ

द्वारमापनार्थं सामान्यभवनसंहिताआवश्यकता

भवनसंहितासु सुरक्षायाः, सुलभतायाः च कृते न्यूनतमद्वारमापनं स्थापयति । एताः आवश्यकताः सुनिश्चितं कुर्वन्ति यत् जनाः भवनेषु सुरक्षितरूपेण प्रवेशं, निर्गन्तुं, गन्तुं च शक्नुवन्ति । अमेरिकादेशे अधिकांशः आवासीयसङ्केताः अन्तर्राष्ट्रीयनिवाससंहिता (IRC) अनुसरणं कुर्वन्ति ।

मानकद्वारस्य ऊर्ध्वतायाः आवश्यकताः न्यूनतमं ८० इञ्च् (६'८') निर्दिशन्ति । एषा ऊर्ध्वता अधिकांशजनानां कृते बकस्य आवश्यकतां विना समायोजयति । मुख्यप्रवेशद्वारस्य विस्तारः न्यूनतमं अधिकांशेषु न्यायक्षेत्रेषु ३६ इञ्च् भवति । आन्तरिकद्वाराणि न्यूनातिन्यूनं ३० इञ्च् विस्तृतानि भवितुमर्हन्ति, यद्यपि ३२ इञ्च् उत्तमसुलभतां प्रदाति

न्यूनतमद्वारस्य आवश्यकताः सामान्यतया अन्तर्भवन्ति : १.

वाणिज्यिकभवनेषु अन्तर्राष्ट्रीयभवनसंहिता (IBC) अनुसृत्य विस्तृततरद्वाराणां आवश्यकता भवति । तेषु अधिकं यातायातस्य आपत्कालीननिष्कासनस्य च आवश्यकताः अवश्यमेव भवितव्याः। अधिकांशव्यापारिकद्वाराणां विस्तारः न्यूनातिन्यूनं ३६ इञ्च् भवति यत्र केषुचित् ४२ इञ्च् वा अधिकं वा आवश्यकः भवति ।

खिडकीमापनार्थं सामान्यभवनसंहिताआवश्यकता

विण्डो कोड आवश्यकताः प्रकाशस्य, वायुप्रवाहस्य, आपत्कालीनपलायनस्य च विषये केन्द्रीभवन्ति । अधिकांशक्षेत्रेषु निवासयोग्यकक्षेषु तलक्षेत्रस्य न्यूनातिन्यूनं ८% बराबरं काचक्षेत्रं युक्ताः खिडकयः आवश्यकाः सन्ति । एतेन पर्याप्तं प्राकृतिकं प्रकाशं सुनिश्चितं भवति ।

वायुप्रवाहस्य आवश्यकताः वदन्ति यत् उद्घाटनीयः खिडकीक्षेत्रं तलक्षेत्रस्य न्यूनातिन्यूनं ४% बराबरं भवितुमर्हति। अनेन पर्याप्तं नववायुः प्राप्यते । खिडकीरहितस्नानगृहेषु तस्य स्थाने यांत्रिकवायुप्रवाहव्यवस्थायाः आवश्यकता भवति ।

खिडकीसुरक्षामानकेषु अन्तर्भवति : १.

- द्वारेषु, सीढिषु, अथवा तलतः १८ इञ्चात् न्यूनेषु खिडकीनां कृते टेम्पर्ड् ग्लासस्य आवश्यकता

- भूमौ ७२ इञ्चात् अधिकेषु संचालितविण्डोषु खिडकी उद्घाटननियन्त्रणयन्त्राणि

- बहुमहलभवनेषु यत्र बालकाः उपस्थिताः भवेयुः तत्र खिडकयोः अधिकतमं ४-इञ्च् उद्घाटनसीमकाः

एते कोड् प्रायः सटीकं विण्डो आयामं न निर्दिशन्ति । तस्य स्थाने ते काचक्षेत्रस्य उद्घाटनानां च न्यूनतमावश्यकताः स्थापयन्ति । एतेन सुरक्षामानकानां निर्वाहं कुर्वन् डिजाइनस्य लचीलापनं भवति ।

निष्पक्ष आवास अधिनियम आवश्यकताएँ

निष्पक्ष आवास अधिनियमः सुलभतामानकानि स्थापयित्वा विकलाङ्गजनानाम् रक्षणं करोति । एताः आवश्यकताः मार्च १९९१ तः परं निर्मितानाम् अधिकांशबहुपरिवारगृहेषु प्रवर्तन्ते ।ते द्वारेषु प्रवेशद्वारेषु च स्पष्टसुलभतामानकानि स्थापयन्ति ।

प्रमुखद्वारस्य आवश्यकताः अन्तर्भवन्ति : १.

- ९० डिग्री उद्घाटितस्य सर्वेषां द्वारेषु न्यूनतमं ३२-इञ्च् स्पष्टविस्तारः

- चक्रचालकप्रयोक्तृणां कृते द्वारसमीपे पैंतरेबाजीस्थानं

- बाह्यद्वारेषु अधिकतमं 3⁄4-इञ्च्-दहलीज-उच्चता

- सुलभं हार्डवेयरं यस्य कठिनग्रहणस्य वा विवर्तनस्य वा आवश्यकता नास्ति

३२ इञ्च् स्पष्टविस्तारः वास्तविकद्वारविस्तारात् भिन्नः भवति । ३६ इञ्च् द्वारं सामान्यतया उद्घाटितसमये प्रायः ३३.५ इञ्च् स्पष्टस्थानं प्रदाति । एतेन द्वारस्य स्थूलता, हार्डवेयर च भवति ।

एताः आवश्यकताः सुनिश्चितं कुर्वन्ति यत् चक्रचालकानाम् अन्येषां गतिशीलतासाधनानाम् उपयोगं कुर्वन्तः जनाः द्वारेषु आरामेन गन्तुं शक्नुवन्ति । यद्यपि एकपरिवारस्य गृहेषु एतेषां मानकानां पूर्तये कानूनानुसारं आवश्यकता नास्ति तथापि बहवः निर्मातारः स्वेच्छया तान् अनुसरन्ति । ते अवगच्छन्ति यत् विस्तृततरद्वाराणि सर्वेषां लाभाय भवन्ति, न केवलं विकलाङ्गानाम्।

निर्गमनस्य आवश्यकताः तथा खिडकीमापनम्

अग्निप्रकोपेषु अन्येषु वा आपदासु निर्गमनजालकेषु आपत्कालीननिर्गमनमार्गः प्राप्यते । तेषां विशिष्टाकारस्य आवश्यकताः पूर्तव्याः येन जनाः पलायितुं अग्निशामकाः प्रवेशं कर्तुं शक्नुवन्ति। एताः आवश्यकताः शय्याकक्षेषु मानकजालकमापनं प्रत्यक्षतया प्रभावितयन्ति ।

प्रत्येकं शयनकक्षे न्यूनातिन्यूनं एकं निर्गमनजालकं वा बाह्यद्वारं वा आवश्यकं भवति । मानकनिर्गमनविण्डो आवश्यकतासु अन्तर्भवन्ति : १.

1. न्यूनतमं उद्घाटनक्षेत्रं 5.7 वर्गफीट् (भूतलस्य कृते 5.0 वर्गफीटम्)

2. न्यूनतमं उद्घाटनस्य ऊर्ध्वता 24 इञ्च्

3. न्यूनतमं उद्घाटनविस्तारः 20 इञ्च्

4. तलतः अधिकतमं सिलस्य ऊर्ध्वता 44 इञ्च् भवति

अधोलिखिते चित्रे एताः आवश्यकताः दर्शिताः सन्ति ।

>┌─────────────────┐

>│ │ ← न्यूनतम 20' चौड़ाई

>│ उद्घाटनम् │

>│ │ ← न्यूनतम 24' ऊर्ध्वता

>└─────────────────┘

>       ↑

> अधिकतमं ४४'

> तलात्

अनेकाः मानकविण्डो आकाराः एतान् आवश्यकतान् पूरयन्ति । यथा, 24' × 60' मापितं द्वि-लम्बित-विण्डो सामान्यतया पूर्णतया उद्घाटितस्य पर्याप्तं निर्गमनक्षेत्रं प्रदाति । तथापि सर्वाणि विण्डोशैल्याः समानरूपेण कार्यं न कुर्वन्ति । प्रायः समानपरिमाणस्य द्विलम्बितजालकानाम् अपेक्षया केसमेण्ट्-जालकाः बृहत्तराणि उद्घाटनानि ददति ।

तहखाने शय्यागृहेषु निर्गमनजालकैः सह विशेषचुनौत्यं भवति । तेषां कृते सीढियुक्तानि खिडकीकूपानि वा सोपानयुक्तानि आवश्यकानि यदा खिडकी ग्रेडस्य अधः उपविशति। एतेषु कूपेषु न्यूनातिन्यूनं ९ वर्गफीट् तलक्षेत्रं भवितव्यं यस्य न्यूनतमं परिमाणं ३६ इञ्च् भवति ।

मापनआवश्यकतासु क्षेत्रीयविविधता

राज्यानुसारं नगरानुसारं च भवनसंहिता भिन्नाः भवन्ति । केचन प्रदेशाः चरममौसमः, भूकम्पीयक्रियाकलापः, ऐतिहासिकसंरक्षणं वा इत्यादीनां स्थानीयचिन्तानां सम्बोधनाय राष्ट्रियसंहितानां परिवर्तनं कुर्वन्ति ।

तूफानप्रवणप्रदेशेषु आघातप्रतिरोधीद्वाराणि खिडकयः च आवश्यकाः भवन्ति । एते क्षेत्राणि प्रायः आज्ञां ददति यत् -

- सशक्ततराः फ्रेमाः हार्डवेयरं च

- प्रभावप्रतिरोधी काचः अथवा शटरः

- दहलीजेषु जलप्रतिरोधः वर्धितः

- विशेषस्थापनविधयः

शीतजलवायुप्रदेशेषु द्वारं खिडकीं च प्रभावितं कुर्वन्तः ऊर्जायाः आवश्यकताः कठोरतराः भवितुम् अर्हन्ति । ते प्रायः निर्दिशन्ति- १.

- काचस्य कृते न्यूनानि U-मूल्यानि

- उत्तम इन्सुलेटेड द्वार कोर

- वर्धितं मौसमपट्टिका

- विशेषाः झिलमिलाहटाः आवश्यकताः

ऐतिहासिकजिल्हेषु प्रायः छूटाः अथवा विशेषप्रावधानाः भवन्ति । ते आधुनिकसुरक्षायाः ऐतिहासिकसटीकतायाः च सन्तुलनं कुर्वन्ति । अनेकाः अनुमन्यन्ते : १.

- विद्यमान उद्घाटनेषु संकीर्णतरद्वाराणि

- कस्टम् विण्डो विन्यासाः

- वैकल्पिक निर्गमन समाधान

- आवश्यकतानां प्रकरण-प्रकरण-मूल्यांकन

कैलिफोर्निया-देशे शीर्षक 24 इत्यस्य माध्यमेन विशेषतया कठोर ऊर्जा-आवश्यकताः सन्ति एते मानकाः प्रायः द्वारस्य खिडकी-दक्षतायाः च राष्ट्रिय-आवश्यकतानां अतिक्रमणं कुर्वन्ति । फ्लोरिडा-नगरस्य भवनसंहितायां विस्तृताः तूफान-संरक्षण-उपायाः सन्ति ये अन्येषु राज्येषु न प्राप्यन्ते ।

द्वारस्य खिडकीस्थापनस्य योजनां कर्तुं पूर्वं सर्वदा स्थानीयभवनसङ्केतानां जाँचं कुर्वन्तु। राष्ट्रीयमानकाः सामान्यमार्गदर्शनं ददति, परन्तु स्थानीयआवश्यकतानां प्राधान्यं भवति । भवतः स्थानीयभवनविभागः भवतः क्षेत्रस्य विशिष्टसूचनाः दातुं शक्नोति।

द्वारस्य खिडकीचयनस्य च व्यावहारिककारकाः

यातायातप्रवाहविचाराः

यातायातस्य प्रवाहः द्वारस्य आकारस्य चयनं बहु प्रभावितं करोति । व्यस्तक्षेत्रेषु विस्तृततरद्वारस्य आवश्यकता भवति । मुख्यप्रवेशद्वारेषु, प्रकोष्ठेषु च नित्यं गतिः भवति । तेषां आरामदायकमार्गाय न्यूनातिन्यूनं ३६ इञ्च् विस्तृतानि द्वाराणि आवश्यकानि भवन्ति ।

कति जनाः युगपत् द्वारस्य उपयोगं कुर्वन्ति इति विचार्यताम्। परिवारकक्ष्याः पाकशालाः च विस्तृतानि उद्घाटनानि प्राप्नुवन्ति । एतेषु उच्चयातायातक्षेत्रेषु सुलभप्रवेशस्य आवश्यकता वर्तते । जेबद्वाराणि वा स्लाइडिंग् विकल्पाः उत्तमप्रवाहं निर्वाहयन्ते सति कठिनक्षेत्रेषु स्थानस्य रक्षणं कुर्वन्ति ।

वाणिज्यिकस्थानानि यातायातस्य स्वरूपे अधिकं ध्यानं आग्रहयन्ति । तेषां द्वारेषु अवश्यमेव भवितव्यम् : १.

- एकत्रैव अनेकाः जनाः उत्तीर्णाः

- शिखर उपयोग अवधि

- आपत्कालीन निष्कासन

- अभिगम्यतायन्त्राणि

संकीर्णद्वाराणि अटङ्कानि सृजन्ति। ते उपयोक्तृन् कुण्ठयन्ति, सुरक्षाजोखिमं च जनयन्ति । ३६ इञ्च् व्यासस्य द्वारेण द्वौ जनाः आरामेन गन्तुं शक्नुवन्ति । विस्तृताः ४२-इञ्च्-द्वाराणि वाणिज्यिक-सेटिंग्-कृते अथवा गतिशीलतायाः चिन्ता-युक्तेषु गृहेषु उत्तमं कार्यं कुर्वन्ति ।

खिडकीस्थापनेन यातायातस्य प्रवाहः अपि प्रभावितः भवति । यत्र जनाः स्वाभाविकतया गच्छन्ति तत्र खिडकयः स्थापयितुं परिहरन्तु। एतेन उत्तमाः फर्निचरव्यवस्थाविकल्पाः सृज्यन्ते, आकस्मिकप्रभावाः च निवारिताः भवन्ति ।

कक्षस्य कार्यक्षमता तथा आकारः समुचितरूपेण

विभिन्नाः कक्ष्याः भिन्नप्रयोजनानि सेवन्ते । तेषां द्वारस्य खिडकीयाश्च आकारः एतानि कार्याणि प्रतिबिम्बयेत् ।

शय्यागृहस्य द्वारं सामान्यतया २८-३२ इञ्च् यावत् विस्तृतं भवति । एषा विस्तारः गोपनीयतायाः सुलभतायाः च सन्तुलनं करोति । मुख्यशय्याकक्षेषु प्रायः उत्तमप्रवेशार्थं ३६-इञ्च्-विस्तृतानि द्वाराणि भवन्ति । शय्यागृहस्य खिडकयः आपत्काले निर्गमनं प्रदातव्याः तथा च गोपनीयतां निर्वाहयितुम्।

स्नानगृहद्वाराणां विस्तारः प्रायः २८-३० इञ्च् भवति । एषा विस्तारः प्रवेशं कृत्वा बहुमूल्यं भित्तिस्थानं रक्षति । स्नानगृहस्य खिडकीषु वायुप्रवाहस्य गोपनीयतायाः च सन्तुलनं करणीयम् । अत्र लघुतराः, उच्चतराः खिडकयः सम्यक् कार्यं कुर्वन्ति ।

पाकशालायाः प्रवेशद्वारेषु ३६ इञ्च् विस्तृततरद्वारेषु लाभः भवति । तेषु उपकरणवितरणं बहुविधपाककर्तृणां च व्यवस्था भवति । कलशस्य उपरि स्थापिताः पाकशालायाः खिडकयः कार्याणां कृते प्राकृतिकं प्रकाशं प्रदास्यन्ति, तथा च आन्तरिकं बहिः च स्थानानि संयोजयन्ति ।

निवासस्थानेषु प्रायः बृहत्तमाः खिडकयः दृश्यन्ते । ते प्राकृतिकप्रकाशं दृश्यं च अधिकतमं कुर्वन्ति । फ्रेंचद्वाराणि अथवा स्लाइडिंग् ग्लासद्वाराणि (६०-७२ इञ्च् विस्तृतानि) एतान् क्षेत्रान् बहिः स्थानैः सह संयोजयन्ति ।

एषा सारणी कक्षकार्यद्वारा आदर्शाकारानाम् सारांशं ददाति:

फर्निचर आन्दोलन आवश्यकताएँ

कदापि संकीर्णद्वारेण पर्यङ्कं चालयितुं प्रयतितवान्? फर्निचरस्य गतिविधिः द्वारस्य आकारनिर्णयान् प्रभावितं करोति। मानक ३०-इञ्च्-द्वाराणि बृहत्-वस्तूनि स्थानान्तरयन्ते सति आव्हानानि सृजन्ति ।

फर्निचरस्य कृते एतानि न्यूनतमद्वारविस्ताराणि विचारयन्तु:

- राज्ञी गद्दा : २८ इञ्च् (धारे) २.

- राजा गद्दा : ३८ इञ्च् (धारे) २.

- मानक सोफा : ३२-३६ इञ्च्

- भोजनमेजः ३०-३६ इञ्च् (विच्छेदितः) २.

- रेफ्रिजरेटरः ३०-३६ इञ्च्

बृहत्तमाः फर्निचरखण्डाः प्रायः भवतः न्यूनतमद्वारविस्तारं निर्धारयन्ति । विस्तृततराः ३६ इञ्च्-द्वाराणि नाटकं विना अधिकांशं फर्निचरं गृह्णन्ति । ते चालनकाले भित्तिषु, द्वारचतुष्कोणेषु च क्षतिं निवारयन्ति ।

केचन गृहस्वामी अस्थायीसमाधानं स्थापयन्ति। हटनीयद्वारकपाटैः द्वारं पूर्णतया निष्क्रान्तं भवति । एतेन कठिनपरिस्थितौ अतिरिक्तं १.५-२ इञ्च् यावत् निकासी भवति ।

तहखाने प्रवेशः अपि स्मर्यताम्। कठिनपरिवर्तनयुक्ताः संकीर्णाः सोपानाः अतिरिक्तचुनौत्यं जनयन्ति । केचन वस्तूनि मानक-उद्घाटनद्वारा कदापि अधः न कुर्वन्ति स्यात् । तहखाने द्वारस्य आकारस्य योजना सावधानीपूर्वकं कुर्वन्तु यदि भवान् एतस्य स्थानस्य उपयोगं बृहत् फर्निचरस्य कृते करिष्यति।

द्वारमापनेषु छतस्य ऊर्ध्वतायाः प्रभावः

छतस्य ऊर्ध्वता द्वारस्य ऊर्ध्वतायाः चयनं प्रत्यक्षतया प्रभावितं करोति । मानक ८-पाद-छतानां युग्मं स्वाभाविकतया ८०-इञ्च् (६'८') द्वारैः सह भवति । एषः सम्बन्धः समुचितं अनुपातं निर्वाहयति ।

उच्चतरछतेषु उच्छ्रितद्वाराणि आह्वयन्ति । ते अन्तरिक्षे दृश्यसन्तुलनं निर्मान्ति। एतानि युग्मानि विचार्यताम् : १.

- ८-पाद-छत: ८०-इञ्च-द्वाराणि (मानक)

- ९-पाद-छत: ८४-इञ्च-द्वाराणि (७-फुट)

- १०-पाद-छत: ९६-इञ्च-द्वाराणि (८-पाद)

- १२-पाद+ छताः ९६-१०८ इञ्च् द्वाराणि

उच्छ्रिततरद्वाराणि भव्यतायाः भावः उत्पद्यन्ते । ते स्थानानि अधिकं विलासपूर्णं, मुक्तं च अनुभवन्ति। अतिरिक्त ऊर्ध्वता सम्पूर्णं द्वारव्यवस्थां प्रभावितं करोति। भवतः लम्बतरं रूक्षं उद्घाटनं, फ्रेम्स, अपि च भिन्नं हार्डवेयर-स्थापनं आवश्यकं भविष्यति ।

खिडकी-उच्चता द्वार-उच्चतायाः सह समन्वयं कुर्वन्तु । ते कक्षेषु परितः एकां समन्वितां क्षैतिजरेखां निर्मान्ति । एतत् संरेखणं नेत्रं प्रीणयति, वास्तुसौहार्दं च निर्माति ।

द्वारेषु उपरि ट्रांसम-जालकाः उच्च-छत-स्थानानां कृते अन्यत् समाधानं प्रददति । ते वर्णं प्रकाशं च योजयित्वा लम्बवत् अन्तरं पूरयन्ति। एते लघुजालकाः रूढिगतद्वारस्य ऊर्ध्वतायाः आवश्यकतां विना समुचितं अनुपातं निर्वाहयन्ति ।

भौतिकविचाराः

द्वारस्य खिडकीयाश्च सामग्रीः तेषां कार्यक्षमतां मापनस्य आवश्यकतां च प्रभावितं करोति । विभिन्नसामग्रीणां भवतः चयनं प्रभावितं कुर्वन्तः अद्वितीयाः गुणाः सन्ति ।

काष्ठद्वाराणि खिडकी च

- प्राकृतिक इन्सुलेटर

- आर्द्रतापरिवर्तनेन सह विस्तारं/संकुचनं कर्तुं शक्नोति (समुचितनिष्कासनस्य आवश्यकता अस्ति)

- सामान्यतया बाह्यस्य कृते 13⁄4' मोटा, आन्तरिकस्य कृते 13⁄4'

- मानक-अनुकूल-आकारयोः उपलभ्यते

- नियमितरूपेण परिपालनस्य आवश्यकता भवति

इस्पातद्वाराणि

- उत्तम सुरक्षा

- न विवर्तयिष्यति न च क्रैक करिष्यति

- 13⁄4' की मानक मोटाई।

- काष्ठस्य तुलने सीमित आकारस्य विकल्पाः

- तापमानं चालयति (समुचित इन्सुलेशनं विना न्यून ऊर्जाकुशलं)

रेशा काच के द्वार

- उत्कृष्ट इन्सुलेशन गुण

- डेंटिंग्, स्क्रैचिंग च प्रतिरोधयन्तु

- मानक 13⁄4' मोटाई

- अधिकांशमानकआकारेषु उपलभ्यते

- न्यूनतया अनुरक्षणस्य आवश्यकताः

विनाइल विण्डोज

- उत्तम इन्सुलेशन

- कदापि चित्रकला आवश्यकी न भवति

- सर्वेषु मानक आकारेषु उपलभ्यते

- किञ्चित् मोटाः फ्रेमाः काचक्षेत्रं न्यूनीकरोति

- सीमितवर्णविकल्पाः

एल्युमिनियम खिडकी

- स्लिम प्रोफाइल काचक्षेत्रं अधिकतमं करोति

- बलं बृहत्तरं विण्डो आकारं अनुमन्यते

- यावत् तापीयरूपेण भग्नं न भवति तावत् तापप्रदर्शनं दुर्बलम्

- आधुनिकवास्तुशैल्याः कृते उत्तमम्

- मौसमस्य क्षतिप्रतिरोधी

सामग्रीचयनेन न केवलं सौन्दर्यशास्त्रे अपितु कार्यक्षमतायाः प्रभावः भवति । इस्पात इत्यादीनां गुरुतरसामग्रीणां कृते दृढतरं फ्रेमिंग् समर्थनस्य आवश्यकता भवति । काष्ठादिविस्तारकसामग्रीणां ऋतुपरिवर्तनार्थं सम्यक् निष्कासनस्य आवश्यकता भवति ।

जलवायुकारकाणां विषये अपि विचारं कुर्वन्तु। उष्णप्रदेशेषु तापसञ्चारप्रतिरोधकसामग्रीणां लाभः भवति । शीतक्षेत्रेषु उत्तम इन्सुलेशनगुणानां आवश्यकता भवति । तटीयगृहेषु जंगप्रतिरोधी विकल्पानां आवश्यकता भवति । भवतः स्थानं सामग्री-मापन-निर्णययोः प्रभावं कर्तव्यम् ।

मानक आकारानां कृते संस्थापनविचाराः

व्यावसायिक बनाम DIY स्थापना विचार

मानक-आकारस्य द्वारं खिडकी च स्थापनं पेशेवरानाम् DIY-कार्यकर्तृणां च कृते भिन्नानि आव्हानानि उपस्थापयति । व्यावसायिक संस्थापकाः विशेषसाधनं विस्तृतं अनुभवं च आनयन्ति। ते सम्यक् स्थापनायाः सूक्ष्मतां अवगच्छन्ति। DIYers अनेकानि स्थापनानि सम्भालितुं शक्नुवन्ति परन्तु प्रथमं परियोजनायाः जटिलतायाः आकलनं कर्तव्यम्।

व्यावसायिकं वा DIY संस्थापनं वा निर्णयं कुर्वन् एतान् कारकान् विचारयन्तु:

व्यावसायिक स्थापनालाभाः : १.

- सटीकता मापन तथा फिटिंग

- उचित सीलिंग एवं इन्सुलेशन तकनीक

- वारण्टी संरक्षणम् (बहुषु वारण्टीषु व्यावसायिकस्थापनस्य आवश्यकता भवति)

- समयस्य बचतम् (सामान्यतया प्रतिद्वारं/खिडकीयां २-४ घण्टाः)

- कस्यापि मुद्देः समायोजनस्य वा उत्तरदायित्वं

DIY-अनुकूल परियोजनाः : १.

- आन्तरिकद्वारप्रतिस्थापनम्

- पूर्व-लम्बित-द्वार-स्थापनम्

- काष्ठचतुष्कोणयुक्तेषु भित्तिषु मानकखिडकीप्रतिस्थापनम्

- विद्यमानपट्टिकासु स्लाइडिंग् द्वारस्थापनम्

व्यावसायिकानां कृते त्यक्ताः परियोजनाः उत्तमाः : १.

- भार-वाहक भित्ति परिवर्तन

- फ्रेमिंग परिवर्तनस्य आवश्यकतां विद्यमानं कस्टम-आकारस्य संस्थापनम्

- खाड़ी अथवा धनुष खिडकी स्थापना

- विशेषहार्डवेयरसहितं वाणिज्यिकद्वारस्थापनम्

मानकस्य आन्तरिकद्वारस्य DIY स्थापनायाः सामग्रीषु $50-100 मूल्यं भवितुम् अर्हति। व्यावसायिकस्थापनं श्रमसहितं $200-400 चालयति। खिडकीनां कृते DIY सामग्रीनां मूल्यं $75-150, व्यावसायिकसेवानां मूल्यं $300-500 प्रति खिडकी यावत् भवति ।

मानकमापनसहितं सामान्यस्थापनचुनौत्यम्

मानक-आकारस्य द्वाराणि, खिडकी च अपि संस्थापन-आव्हानानि प्रस्तुतुं शक्नुवन्ति । संरचनात्मकविविधताभ्यः मापनविसंगतिभ्यः च सामान्याः विषयाः उत्पद्यन्ते । एतानि आव्हानानि ज्ञात्वा सम्यक् सज्जता भवति।

द्वारस्थापनस्य चुनौतीः : १.

1. वर्गात् बहिः उद्घाटनानि

   पुरातनगृहेषु सम्यक् चतुर्भुजकोणाः दुर्लभाः भवन्ति । मानकद्वाराणां सम्यक् संचालनाय वर्गाकार उद्घाटनस्य आवश्यकता भवति ।

2. तलस्य ऊर्ध्वताविविधता

   असमानतलीकरणेन निकासीसमस्याः उत्पद्यन्ते । द्वारं उच्चस्थानेषु कर्षति अन्येषु क्षेत्रेषु अन्तरालं त्यजति वा ।

3. भित्तिमोटाईभेदाः

   मानकद्वारजम्बाः 45⁄8' भित्तिषु उपयुक्ताः भवन्ति। अनेकेषु प्राचीनगृहेषु जम्बविस्तारस्य आवश्यकता भवति मोटी वा पतली वा भित्तिः भवति।

4. कञ्जस्थापनम्

   पूर्व-लम्बितद्वाराणि पूर्व-कटित-कपाट-मोर्टिस्-सहितं आगच्छन्ति । एतेषां प्रतिस्थापनस्थितौ विद्यमानचतुष्कोणमोर्टिसैः सह सङ्गतिः भवितुमर्हति ।

विण्डो संस्थापनस्य चुनौतीः : १.

1. जलरोधनस्य चिन्ता

   मानक-आकारस्य खिडकयोः अपि सम्यक् ज्वलनं, सीलीकरणं च आवश्यकम् । अशुद्धजलरोधनेन लीकं क्षतिः च भवति ।

2. भारस्य समर्थनम्

   बृहत्तरेषु खिडकेषु सम्यक् संरचनात्मकसमर्थनस्य आवश्यकता भवति । हेडर्स् उद्घाटनस्य परितः पर्याप्तरूपेण भारं स्थानान्तरयितुं अर्हन्ति।

3. इन्सुलेशन अन्तराल

   खिडकीचतुष्कोणानां रूक्ष उद्घाटनानां च मध्ये स्थानं सम्यक् इन्सुलेशनस्य आवश्यकता भवति । अनुचितपूरणेन ऊर्जादक्षतायाः समस्याः उत्पद्यन्ते ।

4. बाह्यसमाप्तिसमन्वयः

   मानकजालकाः साइडिंग्, इष्टका, स्टुको वा सह एकीकृताः भवेयुः । भिन्न-भिन्न-बाह्य-समाप्ति-कृते भिन्न-भिन्न-स्थापन-पद्धतीनां आवश्यकता भवति ।

एतत् सारणी मानकस्थापनार्थं आवश्यकानि सामान्यानि साधनानि दर्शयति:

लघुमापनविसंगतिषु समायोजनम्

निर्माणे सम्यक् मापनं दुर्लभतया एव विद्यते । अधिकांशस्थापनं लघुविसंगतानां कृते समायोजनस्य आवश्यकता भवति । मानक आकारेषु एतेषां समायोजनानां भत्ताः समाविष्टाः सन्ति ।

द्वाराणां कृते : १.

यदा रूक्षं उद्घाटनं किञ्चित् अतिविशालं भवति तदा : १.

- द्वारस्य फ्रेमस्य केन्द्रीकरणाय अतिरिक्तशिमस्य उपयोगं कुर्वन्तु

- बृहत्तराणि अन्तरालानि आच्छादयितुं मोटतरं ट्रिमं योजयन्तु

- यदि भित्तिः मानकापेक्षया पतली अस्ति तर्हि जम्बविस्तारं स्थापयन्तु

यदा रूक्षं उद्घाटनं किञ्चित् अतिलघुं भवति तदा : १.

- द्वारस्य पट्टिकां (प्रत्येकतः 1⁄2' पर्यन्तं, अधः 1' पर्यन्तं) छटां कुर्वन्तु ।

- सम्यक् फिट् कृते किनारेषु समतलं कुर्वन्तु

- आवश्यकतानुसारं जम्ब्स् इत्यस्य आकारं परिवर्तयन्तु

विण्डोजस्य कृते : १.

यदा रूक्षं उद्घाटनं किञ्चित् अतिविशालं भवति तदा : १.

- पार्श्वेषु प्रत्येकं 16' समुचितं शिमिंग-तकनीकानां उपयोगं कुर्वन्तु

- बृहत्तरेषु अन्तरालेषु अतिरिक्तं इन्सुलेशनं प्रयोजयन्तु

- अन्तरालं आच्छादयितुं व्यापकं आन्तरिकं ट्रिमं स्थापयन्तु

यदा रूक्षं उद्घाटनं किञ्चित् अतिलघुं भवति तदा : १.

- यदि 1⁄2' तः न्यूनं भवति तर्हि उद्घाटनं सावधानीपूर्वकं वर्धयन्तु

- किञ्चित् लघुतरं मानक आकारं चिनुत

- लघु फ्रेम आवश्यकताभिः सह विण्डो शैल्याः विचारयन्तु

सम्यक् स्थापनायै शिमिंग् प्रक्रिया महत्त्वपूर्णा अस्ति । शिम्स् युग्मरूपेण स्थापयन्तु येन किलप्रभावः भवति। एतेन एककस्य समतलीकरणस्य वर्गीकरणस्य च सटीकसमायोजनं भवति । समुचितं शिमिङ्गस्थानेषु अन्तर्भवन्ति : १.

- प्रत्येकं द्वारेषु कपाटस्य उपरि अधः च

- स्ट्राइक प्लेट् पृष्ठतः

- खिडकीचतुष्कोणानां केन्द्रे कोणेषु च

- जम्ब्स्, सिल् च सह प्रत्येकं १६-२४ इञ्च्

समुचितनिष्कासनं संचालनं च सुनिश्चित्य

द्वारेषु खिडकीषु च परितः सम्यक् निष्कासनेषु सम्यक् संचालनं निर्भरं भवति । मानक आकारेषु अपि सुचारुकार्यं कर्तुं विशिष्टानि अन्तरालस्य आवश्यकता भवति । एतेषु निष्कासनेषु प्राकृतिकसामग्रीविस्तारः, गतिः, सम्यक् सीलीकरणं च भवति ।

द्वार-निष्कासनस्य आवश्यकताः : १.

- पार्श्वयोः उपरि च १/१६' तः १/८' पर्यन्तम्

- ३/८' तः १/२' पर्यन्तं अधः (कालीनतलस्य कृते अधिकं)

- १/१६' द्विद्वारयोः मध्ये

- द्वारस्य धारात् परं ३/४' तः १' पर्यन्तं स्विंग्-निकासी

खिडकी-निकासी आवश्यकताः : १.

- विनाइल/फाइबरग्लास खिडकयोः कृते परिधिस्य परितः १/४' अन्तरम्

- एल्युमिनियमस्य खिडकीनां कृते १/८' अन्तरं

- काष्ठजालकानाम् कृते ३/१६' तः १/४' पर्यन्तं (विस्तारस्य अनुमतिं ददाति)

- संचालनतन्त्राणां कृते अतिरिक्तनिकासी

संस्थापनानन्तरं संचालनस्य सम्यक् परीक्षणं कुर्वन्तु। द्वाराणि स्वतन्त्रतया डुलन्तु न लसितुं बन्धनं वा। विण्डोजः सुचारुतया उद्घाटिताः, बन्दाः, ताडिताः च भवेयुः । अनुचितनिष्कासनं सूचयन्तः केचन स्क्रैपिंगध्वनिः शृणुत।

सुचारुसञ्चालनार्थं एतानि समायोजनानि कुर्वन्तु:

1. लसद्द्वाराणि कृते : १.

   - वालुकायाः ​​वा विमानस्य किनाराः यत्र ते बध्नन्ति

   - द्वारं पुनः संरेखयितुं काजपेचकान् समायोजयन्तु

   - फ्रेम शिफ्टिंग् इति जाँचयन्तु, आवश्यके सति पुनः शिम कुर्वन्तु

2. कठिनजालकानाम् कृते : १.

   - पटलेषु हार्डवेयरेषु च सिलिकॉनस्प्रे प्रयोजयन्तु

   - द्विगुणित-लम्बित-विण्डोषु सैश-तुल्यताम् समायोजयन्तु

   - वर्गाकारं पश्यन्तु आवश्यकतानुसारं पुनः शिमं कुर्वन्तु

   - सुनिश्चितं कुर्वन्तु यत् मौसमपट्टिका गतिं न बाधते

मौसमस्य स्थितिः निष्कासनस्य आवश्यकतां प्रभावितं करोति । औसत आर्द्रतायाः परिस्थितौ द्वाराणि खिडकी च स्थापयन्तु। एतेन पश्चात् अत्यन्तं विस्तारः संकोचनं वा विषयाः निवारिताः भवन्ति । काष्ठोत्पादानाम् विशेषतया ऋतुसमायोजनभत्तेः समुचितः आवश्यकता भवति ।

द्वारस्य खिडकीयाः च मानकमापनस्य विषये प्रश्नोत्तरम्

प्रश्नः- प्रतिस्थापनार्थं द्वारं कथं मापयामि ?

अ: द्वारस्य उद्घाटनस्य विस्तारं तस्य विस्तृततमबिन्दौ, उद्घाटनस्य उपरितः अधः यावत् (न तु तलतः) ऊर्ध्वतां च मापयन्तु। नूतनद्वारस्य कृते द्वयोः मापयोः २ इञ्च् योजयन्तु येन स्थापना, छटाकरणं च भवति । विस्तारस्य (ऊर्ध्व, मध्य, अधः) ऊर्ध्वतायाः (वाम, केन्द्र, दक्षिण) च कृते त्रीणि मापानि गृह्यताम्, लघुतमं मापनं स्वस्य सन्दर्भरूपेण उपयुज्य । सदैव छूटस्य (खालस्य यत्र द्वारं उपविशति) गभीरतायाः जाँचं कुर्वन्तु येन समुचितं फिट् सुनिश्चितं भवति।

प्रश्नः- द्वारस्य आकारः, द्वारस्य फ्रेमस्य आकारः, रूक्ष उद्घाटनस्य च मध्ये किं भेदः अस्ति?

उ: द्वारस्य आकारः वास्तविकद्वारस्य आयामान् (यथा 36'×80') निर्दिशति। द्वारचतुष्कोणस्य आकारे द्वारं यत्र उपविशति तत्र जम्बाः समाविष्टाः सन्ति-सामान्यतया द्वारस्य अपेक्षया १.५' विस्तृताः लम्बाः च (३६'×८०' द्वारस्य कृते ३७.५'×८१.५' । रूक्षं उद्घाटनं भित्तिस्थं असमाप्तं छिद्रं भवति, यत् द्वारस्य आकारात् (एकस्य कृते ३८'×८२' प्रायः २' विस्तृतं लम्बं च भवितुमर्हति 36'×80' द्वार) संस्थापनस्य समये समुचितं समतलीकरणं, वर्गीकरणं, शिमिङ्गं च अनुमन्यते ।

प्रश्नः- किं प्रतिस्थापनजालकानाम् आकारः नूतननिर्माणजालकानाम् अपेक्षया भिन्नः भवति?

अ: आम्। प्रतिस्थापनजालकाः परितः भित्तिं न बाधित्वा विद्यमानजालकचतुष्कोणेषु उपयुक्ताः भवन्ति । नवीननिर्माणजालकेषु संलग्नाः कीलक-फ्लैन्जाः अथवा पंखाः सन्ति ये बाह्यपरिष्करणात् पूर्वं प्रत्यक्षतया गृहस्य फ्रेमिंग्-सम्बद्धाः भवन्ति । प्रतिस्थापनजालकाः उद्घाटनपरिमाणात् किञ्चित् लघुः भवन्ति, यदा तु नूतननिर्माणजालकानाम् कृते सर्वतः खिडकी-एककात् प्रायः १/२' बृहत्तरं रूक्ष-उद्घाटनं आवश्यकं भवति

प्रश्नः- विशेषद्वाराणां खिडकीनां च मानकमापनं के सन्ति?

उ: फ्रेंचद्वाराणि सामान्यतया 48'-72' विस्तारं (संयुक्तं) 80' ऊर्ध्वं च मापयन्ति। स्लाइडिंगकाचद्वाराणि सामान्यतया 60', 72', अथवा 96' विस्तृतानि भवन्ति। एकलगराजद्वाराः ८'-९' विस्तृताः ७'-८' ऊर्ध्वं च भवन्ति, यदा तु द्विगुणगराजद्वाराः सामान्यतया १६' विस्तृताः भवन्ति । खाड़ी खिडकयः ३'६' तः १०'६' पर्यन्तं विस्तृताः ३' तः ६'६' पर्यन्तं ऊर्ध्वं च भवन्ति । शामियाना खिडकयः सामान्यतया २'-३'१०' विस्तृताः १'८'-३' ऊर्ध्वं च भवन्ति ।

प्रश्नः- मानकद्वारं कियत् ऊर्ध्वं भवति ? (८०' अथवा ६'८') २.

उ: मानकद्वारस्य ऊर्ध्वता 80 इञ्च् (6'8') अस्ति।इदं अधिकांशेषु आवासीय-अनुप्रयोगेषु आन्तरिक-बाह्य-द्वारयोः कृते प्रवर्तते। लम्बतर-विकल्पाः विद्यन्ते, येषु उच्च-छत-युक्तेषु गृहेषु अथवा अधिक-नाट्य-प्रवेश-द्वार-निर्माणार्थं 84 इञ्च् (7') तथा 96 इञ्च् (8') अपि सन्ति।व्यावसायिक-द्वाराणि समान-मानक-उच्चतायाः अनुसरणं कुर्वन्ति, यद्यपि विशेष-अनुप्रयोगेषु लम्बतर-द्वारस्य आह्वानं कर्तुं शक्यते।

प्रश्नः- मम गृहे अमानकप्रमाणस्य द्वारं स्थापयितुं शक्नोमि वा?

अ: आम्, परन्तु विचारैः सह। भवान् कस्टमद्वारानाम् आदेशं दातुं शक्नोति (सामान्यतया ५०% अधिकं मूल्यं भवति तथा च ६-१२ सप्ताहस्य लीडसमयस्य आवश्यकता भवति) अथवा मानकद्वारानाम् अनुकूलतायै स्वस्य उद्घाटनं परिवर्तयितुं शक्नोति। लघुविसंगतानां कृते, भवान् द्वारस्य प्रत्येकतः 1⁄2' पर्यन्तं ट्रिमं कर्तुं शक्नोति अथवा मोटानि जम्ब्स् योजयितुं शक्नोति तथा च बृहत्तराणि अन्तरालानि पूरयितुं ट्रिमं कर्तुं शक्नोति। उद्घाटनेषु महत्त्वपूर्णं परिवर्तनं व्यावसायिकसंरचनात्मककार्यस्य आवश्यकता भवितुम् अर्हति।

प्रश्नः- मानक-विण्डो-आकारस्य ऊर्जा-कुशल-विकल्पाः सन्ति वा ?

उ: आम्, अनेके मानक-आकारस्य खिडकयः ऊर्जा-कुशल-विशेषताभिः सह आगच्छन्ति यथा द्विगुणं वा त्रिगुणं वा ग्लेजिंग्, न्यून-ई-लेपनं, अछूता-चतुष्कोणं, ताप-विरामः च ENERGY STAR प्रमाणिताः खिडकयः मानक आकारेषु उपलभ्यन्ते, ऊर्जायाः महतीं बचतं च प्रददति । विभिन्नेषु जलवायुक्षेत्रेषु भिन्नाः दक्षतायाः आवश्यकताः सन्ति, अतः समुचितैः U-मूल्यैः सौरतापलाभगुणकैः च सह स्वक्षेत्रस्य कृते डिजाइनं कृतानि खिडकयः अन्वेष्टुम्

प्रश्नः- आवासीयगृहेषु खिडकी आकारः कः अधिकः भवति ?

अ: अमेरिकनगृहेषु सर्वाधिकं सामान्यः खिडकी आकारः ३६ इञ्च् विस्तारः ६० इञ्च् ऊर्ध्वः च भवति । एषः आयामः सामान्यतया द्वि-लम्बित-एकल-लम्बित-जालकयोः दृश्यते, ये अमेरिका-देशे सर्वाधिकं लोकप्रियाः खिडकीशैल्याः सन्ति एषः आकारः मानक-८-पाद-छतैः सह विशिष्टैः भित्ति-स्टड्-अन्तरेण च सह सम्यक् कार्यं करोति क्षेत्रीयवास्तुशैल्याः भिन्नता विशिष्टक्षेत्रेषु सामान्यविण्डोआकारं प्रभावितं कर्तुं शक्नोति ।

निष्कर्षः- मानकद्वार-खिडकी-मापनस्य अधिकतमं लाभं ग्रहणम्

मानकमापनेन द्वारं खिडकी च अधिकं किफायती भवति, स्थापनं च सुलभं भवति । अधिकांशस्य आन्तरिकद्वारस्य ऊर्ध्वता ८० इञ्च्, विस्तारः २८-३६ इञ्च् च भवति । बाह्यद्वाराणि सामान्यतया ३६ इञ्च् विस्तृतानि ८० इञ्च् ऊर्ध्वं च भवन्ति । सामान्यजालकेषु ३६×६० इञ्चेषु द्विगुण-लम्बनविकल्पाः, १४-३६ इञ्च्-विस्तारेषु केसमेण्ट्-जालकाः च सन्ति ।

धनस्य समयस्य च रक्षणार्थं यदा सम्भवं तदा मानक आकारान् चिनुत। कस्टम् आकारेषु प्रायः ५०% अधिकं मूल्यं भवति तथा च प्रसवार्थं ६-१२ सप्ताहाणां आवश्यकता भवति । आयामानां चयनं कुर्वन् कक्षस्य कार्यक्षमतायाः विषये विचारं कुर्वन्तु। यातायातस्य प्रवाहः, फर्निचरस्य गतिः, छतस्य ऊर्ध्वता च सर्वे समुचितआकारनिर्णयान् प्रभावितयन्ति ।

प्रतिस्थापनस्य आदेशं दातुं पूर्वं सर्वदा सावधानीपूर्वकं मापनं कुर्वन्तु। विभिन्नेषु बिन्दुषु बहुविधं मापनं कृत्वा लघुतमस्य उपयोगं कुर्वन्तु । स्मर्यतां यत् रूक्ष उद्घाटनानि वास्तविकद्वारस्य खिडकीयाः वा आकारात् बृहत्तराणि भवेयुः ।

जटिलस्थापनार्थं व्यावसायिकैः सह परामर्शं कुर्वन्तु । भवनसङ्केताः सुलभतायाः आवश्यकताः च स्थानानुसारं भिन्नाः भवन्ति, ते च भवतः विकल्पान् प्रभावितं कर्तुं शक्नुवन्ति । स्थानीयभवनविभागाः, निर्माताजालस्थलानि, गृहसुधारभण्डाराः च भवतः विशिष्टपरियोजना आवश्यकतानां कृते मानकमापनस्य अतिरिक्तमार्गदर्शनं दातुं शक्नुवन्ति.