७८ मानकद्वारस्य ऊर्ध्वता अस्ति वा ?

अधिकांशजना: अमेरिकादेशे ८० इञ्च् मानकद्वारस्य ऊर्ध्वता इति पश्यन्ति, न तु ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वता इति । निर्मातारः ७८-इञ्च्-द्वाराणि '६/६ द्वाराणि।' इति वदन्ति । कदाचित्, कस्टम् आदेशः सर्वोत्तमरूपेण उपयुक्तः भवति। Derchi Window and Door इत्येतत् भिन्न-भिन्न-आवश्यकतानां मेलनं कर्तुं मानक-आकारं, कस्टम्-विकल्पं च प्रदाति ।

की टेकअवे

• अमेरिकादेशे मानकद्वारस्य ऊर्ध्वता ८० इञ्च् भवति, परन्तु ७८ इञ्च् द्वाराणि, '६/६ द्वारम्' इति उच्यन्ते, प्राचीनगृहेषु अथवा न्यूनछतयुक्तेषु स्थानेषु सामान्याः सन्ति

• ७८-इञ्च्-द्वाराणि प्रायः कोठरी-स्नानगृहेषु, तहखानेषु, ऐतिहासिकगृहेषु वा मूल-डिजाइन-सङ्गतिं कर्तुं वा तंग-स्थानेषु फिट् कर्तुं वा उपयुज्यन्ते ।

• ७८-इञ्च्-द्वारात् ८०-इञ्च्-द्वारं प्रति परिवर्तनार्थं फ्रेमस्य समायोजनस्य आवश्यकता भवितुम् अर्हति, येन व्ययः जटिलता च वर्धयितुं शक्यते ।

• भवनसंहितासु प्रायः मुख्यप्रवेशद्वारेषु ८०-इञ्च्-द्वाराणि आवश्यकानि भवन्ति, परन्तु केचन कोठरी-अथवा उपयोगिता-कक्षादि-विशिष्ट-क्षेत्रेषु ७८-इञ्च्-द्वाराणि अनुमन्यन्ते ।

• Derchi Window and Door इत्येतयोः इव कस्टमद्वारविकल्पाः गृहस्वामीभ्यः अद्वितीयस्थानानां वा प्राचीनगृहाणां वा कृते सम्यक् फिट् अन्वेष्टुं साहाय्यं कर्तुं शक्नुवन्ति।

अमेरिकादेशे द्वारस्य ऊर्ध्वतामानकाः

८० इञ्च् बनाम ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वता

यदा जनाः अमेरिकादेशे मानकद्वाराणां विषये वदन्ति तदा तेषां अभिप्रायः प्रायः ८० इञ्च् ऊर्ध्वं द्वारं भवति । निर्मातारः एतानि '6/8 द्वाराणि इति वदन्ति।' एषः आकारः लोकप्रियः अभवत् यतः एषः अधिकांशगृहेषु उपयुज्यते, पर्याप्तं शिरःस्थानं ददाति, भवनसङ्केतैः च मेलति । ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वता, यत् '६/६ द्वारम्,' इति अपि ज्ञायते, तत् किञ्चित् लघुतरम् अस्ति । गृहस्वामी एतानि प्राचीनगृहेषु अथवा न्यूनछतयुक्तेषु स्थानेषु द्रष्टुं शक्नुवन्ति स्म । ८० इञ्च् सर्वाधिकं सामान्यं भवति चेदपि केचन कोडाः ७८ इञ्च् द्वारं विशेषतः आन्तरिकप्रयोगाय विशेषस्थित्यर्थं वा अनुमन्यन्ते ।

नोटः- अन्तर्राष्ट्रीयनिवाससंहितायां उक्तं यत् आन्तरिकद्वाराणि न्यूनातिन्यूनं ८० इञ्च् ऊर्ध्वं भवितुमर्हन्ति, परन्तु केषुचित् सन्दर्भेषु ७८ इञ्च् इत्येव अनुमतिं ददाति, यथा कोठरी अथवा स्नानगृहस्य कृते।

८० इञ्च् किमर्थं मानकं जातम् ? अनेकाः कारणानि अस्य भागं निर्वहन्ति- १.

६/६ द्वारं किम् ?

'६/६ द्वार' इत्यस्य अर्थः अस्ति यत् द्वारं ६ पाद ६ इञ्च् ऊर्ध्वं, अथवा ७८ इञ्च् भवति । अद्यत्वे एषः परिमाणः तावत् सामान्यः नास्ति, परन्तु केषुचित् गृहेषु अद्यापि दृश्यते । निर्मातारः पुरातनद्वारं प्रतिस्थापयितुं वा न्यूनछतयुक्ते स्थाने कार्यं कुर्वन्तः ६/६ द्वारस्य उपयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति । केचन भवनसंहिताः कतिपयेषु कक्षेषु, यथा कोठरी अथवा धूपपात्रक्षेत्रेषु ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वतां अनुमन्यन्ते । परन्तु मुख्यप्रवेशद्वारेषु अधिकांशकक्षेषु च ८० इञ्च् नियमः अस्ति ।

युक्तिः- यदि कस्यचित् प्राचीनगृहे द्वारं प्रतिस्थापयितुं आवश्यकता भवति तर्हि प्रथमं उद्घाटनस्य मापनं आश्चर्यं परिहरितुं साहाय्यं करोति। कदाचित्, केवलं ६/६ द्वारं प्रमुखपरिवर्तनं विना उपयुज्यते।

मानक बाह्य द्वार आकार

बाह्यद्वाराणि प्रायः आन्तरिकद्वारेभ्यः अधिकं लम्बानि विस्तृतानि च भवितुम् अर्हन्ति । अमेरिकादेशे अधिकांशः अग्रद्वाराः न्यूनातिन्यूनं ८० इञ्च् ऊर्ध्वं भवन्ति, परन्तु केचन ९६ इञ्च् यावत् ऊर्ध्वं भवितुम् अर्हन्ति । विस्तारः अपि भिन्नः भवति, सुलभप्रवेशार्थं ३६ इञ्च् सामान्यः विकल्पः अस्ति ।

अत्र सामान्यद्वारप्रमाणानां कृते द्रुतसन्दर्भसारणी अस्ति:

केषुचित् संहितासु न्यूनातिन्यूनम् एकं बाह्यद्वारं सुरक्षायै निश्चितप्रमाणस्य भवितुं आवश्यकम् । यथा, प्रत्येकं गृहे न्यूनातिन्यूनम् एकं निर्गमनद्वारं भवितुमर्हति, प्रायः अग्रद्वारं, यस्य स्पष्टं उद्घाटनं न्यूनातिन्यूनं ३२ इञ्च् विस्तृतं भवति, न्यूनतमं ७८ इञ्च् ऊर्ध्वता च भवति एषः नियमः आपत्काले जनानां शीघ्रं निर्गमने सहायकः भवति ।

सुरक्षास्मरणम् : अमेरिकन विथ डिसेबिलिटीज एक्ट् (ADA) इत्यनेन उक्तं यत् द्वारेषु ८० इञ्च् ऊर्ध्वाधरनिष्कासनं भवितुमर्हति। तथापि द्वारनिमीलकानां स्थगितानां च ७८ इञ्च् अनुमन्यते । दृष्टिदोषयुक्तानां जनानां वा गतिशीलतासाधनानाम् उपयोगं कुर्वतां जनानां कृते एषः लघुः अन्तरः महत्त्वपूर्णः अस्ति ।

यत्र ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वता उपयुज्यते

प्राचीनगृहाणि न्यूनछतानि च

अनेकेषु प्राचीनगृहेषु लघुतराः छताः, द्वाराणि च सन्ति । पूर्वं निर्मातारः प्रायः एतेषां स्थानानां परिमाणस्य सङ्गतिं कर्तुं लघुतरद्वाराणि प्रयुञ्जते स्म । १९५० तमे दशके पूर्वं निर्मितगृहेषु ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वता जनाः लक्षयिष्यन्ति । एते द्वाराणि निम्नछतयोः अधः, कठिनप्रकोष्ठेषु च सम्यक् उपयुज्यन्ते । कदाचित् तहखाना, अटारी, उपयोगिता कक्षेषु वा शिरःस्थानं सीमितं भवति इति कारणेन लघुतरद्वाराणि अपि उपयुज्यन्ते । ये गृहस्वामी स्वगृहस्य मूलरूपं स्थापयितुम् इच्छन्ति ते प्रायः पुरातनद्वाराणि समानप्रमाणेन प्रतिस्थापयितुं चयनं कुर्वन्ति ।

द्वारप्रतिस्थापनस्य चुनौती

७८ इञ्च् द्वारात् मानक ८० इञ्च् द्वारं प्रति परिवर्तनेन कतिपयानि शिरोवेदनाः उत्पद्यन्ते । गृहस्वामिनः ठेकेदाराः च एतेषु सामान्यविषयेषु धावितुं शक्नुवन्ति:

• रूक्षं उद्घाटनं पर्याप्तं ऊर्ध्वं न भवेत्, अतः तेषां फ्रेमिंग् समायोजितुं आवश्यकम् ।

• यदि द्वारस्य चतुष्कोणं समं वा वर्गाकारं वा न भवति तर्हि नूतनं द्वारं बद्धं वा अन्तरालं त्यक्त्वा वा मसौदां जनयितुं शक्नोति ।

• नूतनं तलं उद्घाटनस्य ऊर्ध्वतां परिवर्तयितुं शक्नोति, यस्य अर्थः अस्ति यत् द्वारस्य तलस्य छटाकरणस्य आवश्यकता भवितुम् अर्हति ।

जनाः कदाचित् पश्यन्ति यत् मूल ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वतायाः सह लसन् समयस्य धनस्य च रक्षणं भवति । भित्तिषु वा तलेषु वा प्रमुखपरिवर्तनं विना कस्टम् द्वाराणि सम्यक् उपयुक्तानि भवितुम् अर्हन्ति ।

Derchi Window and Door इत्यनेन सह कस्टम् साइजिंग्

डेर्ची विण्डो एण्ड् डोर् इत्येतत् अवगच्छति यत् प्रत्येकं गृहं मानकेन न उपयुज्यते। अर्पयन्ति अद्वितीयस्थानानां कृते अनुकूलितद्वारस्य आकाराः . अत्र केचन विकल्पाः त्वरितरूपेण अवलोकिताः सन्ति:

डेर्ची इत्यस्य दलं गृहस्वामिनः समीचीनं फिट् अन्वेष्टुं साहाय्यं करोति, भवेत् तेषां कृते प्रवणस्य अटारीयाः द्वारस्य आवश्यकता अस्ति वा ध्वनिरोधकगृहरङ्गमण्डपस्य आवश्यकता अस्ति वा। कस्टम् आकारनिर्धारणस्य अर्थः अस्ति यत् जनाः प्रायः उपयुक्तं द्वारं न स्थातुं प्रवृत्ताः भवन्ति-तेषां द्वारं प्राप्नुवन्ति यत् सम्यक् कार्यं करोति।

कोड एवं स्थापना मुद्दे

भवन संहिता भत्ता

भवनसंहिताभिः गृहेषु व्यापारेषु च द्वारस्य आकारस्य नियमाः निर्धारिताः भवन्ति । अमेरिकादेशे अधिकांशसङ्केतेषु मुख्यप्रवेशमार्गेषु, सुलभमार्गेषु च न्यूनतमद्वारस्य ऊर्ध्वता ८० इञ्च् आवश्यकी भवति । एषः नियमः जनान् द्वारेषु सुरक्षिततया आरामेन च गन्तुं साहाय्यं करोति । परन्तु केचन कोडाः कतिपयेषु रिक्तस्थानेषु अपवादं कुर्वन्ति । यथा, कोठरी, स्नानगृहं, उपयोगिताकक्षं वा ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वतां अनुमन्यते । स्थानीयभवनविभागाः कदाचित् एतानि लघुद्वाराणि अनुमोदयन्ति, विशेषतः प्राचीनगृहेषु अथवा सीमितस्थानेषु क्षेत्रेषु । गृहस्वामिनः अमानकद्वारं स्थापयितुं पूर्वं सर्वदा स्वस्थानीयसङ्केतकार्यालयेन सह जाँचं कुर्वन्तु।

द्वारचतुष्कोणानां परिवर्तनम्

आधुनिकगृहे ७८ इञ्च् द्वारं स्थापयित्वा कतिपयानि आव्हानानि आनेतुं शक्यन्ते । ठेकेदाराः प्रायः एतासु सामान्यसमस्यासु धावन्ति : १.

1. द्वारं उपरि अधः वा बध्नाति। तेषां कृते फ्रेम वर्गाकारः अस्ति वा इति पश्यितव्यं तथा च कपाटं वा हेडरं वा समायोजयितुं आवश्यकम् ।

2. द्वारं सम्यक् न लट्च भविष्यति। स्ट्राइक प्लेट् लच बोल्ट् इत्यनेन सह पङ्क्तिं न करोति, अथवा स्थापनानन्तरं फ्रेमः स्थानान्तरं कर्तुं शक्नोति ।

3. द्वारस्य परितः अन्तरालाः दृश्यन्ते। विकृतचतुष्कोणाः अथवा असमानजम्बाः एतानि अन्तरालानि जनयन्ति, अतः शिम्स् संरेखणं निवारयितुं साहाय्यं कुर्वन्ति ।

एते विषयाः परियोजनां मन्दं कर्तुं अतिरिक्तव्ययस्य च परिवर्तनं कर्तुं शक्नुवन्ति। सावधानीपूर्वकं मापनं योजना च स्थापनायाः समये आश्चर्यं परिहरितुं साहाय्यं करोति ।

सुलभता चिन्ता

सर्वेषां कृते सुलभता महत्त्वपूर्णा अस्ति, विशेषतः येषां जनानां चक्रचालकस्य उपयोगः भवति अथवा दृष्टि-आव्हानानि सन्ति । अमेरिकन विथ डिसेबिलिटीज एक्ट् (ADA) तथा अन्तर्राष्ट्रीय बिल्डिंग कोड (IBC) इत्येतयोः द्वयोः अपि सुलभमार्गेषु न्यूनतमद्वारस्य ऊर्ध्वता ८० इञ्च् इति अनुशंसितम् अस्ति । अत्र आवश्यकतानां त्वरितरूपेण अवलोकनं भवति:

७८-इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वता चक्रचालक-उपयोक्तृणां कृते शिरः-स्थानस्य समस्यां जनयितुं शक्नोति तथा च बहिः स्थापितेषु वस्तुषु टकरावस्य जोखिमं वर्धयितुं शक्नोति । अधिकांशविशेषज्ञाः मुख्यमार्गाणां कृते उच्छ्रिततरद्वाराणां उपयोगं सूचयन्ति येन सर्वेषां सुरक्षितता, आरामदायकता च भवति ।

किं भवता ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वता चिन्वितव्या?

पक्षविपक्षः

७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वतां चयनं केषुचित् परिस्थितिषु सम्यक् कार्यं कर्तुं शक्नोति, परन्तु कतिपयानि दोषाणि अपि आनयति । गृहस्वामीनिर्मातारः निर्णयं कर्तुं पूर्वं लाभस्य, आव्हानानां च तौलनं कुर्वन्तु।

पेशेवराः : १.

• न्यूनछतयुक्तेषु प्राचीनगृहेषु उपयुज्यते।

• कठिनस्थानेषु द्वारप्रतिस्थापनं सुलभं करोति।

• ऐतिहासिकगृहाणां मूलरूपं भावः च रक्षति।

• प्रमुखनिर्माणपरिवर्तनानि परिहरन् धनस्य रक्षणं कर्तुं शक्नोति।

• कोठरी, उपयोगिता कक्ष, तहखाना वा कृते सम्यक् कार्यं करोति।

विपक्षः : १.

• मुख्यप्रवेशद्वारानाम् आधुनिकभवनसंहितान् न पूरयितुं शक्नोति।

• शिरःस्थानं सीमितं करोति, यत् लम्बतरजनानाम् कृते संकीर्णतां अनुभवितुं शक्नोति ।

• चक्रचालकस्य अथवा पदयात्रिकस्य उपयोगं कुर्वतां जनानां सुलभतां न्यूनीकरोति ।

• अधिकांशेषु गृहसुधारभण्डारेषु स्टॉक् मध्ये प्राप्तुं कठिनतरम्।

• यदि क्रेतारः मानकद्वारस्य आकारस्य अपेक्षां कुर्वन्ति तर्हि पुनर्विक्रयमूल्यं न्यूनीकर्तुं शक्नोति।

युक्तिः : गृहस्वामिनः अमानकद्वारस्य आकारं चयनं कर्तुं पूर्वं स्वस्य स्थानं मापनं कुर्वन्तु तथा स्थानीयसङ्केतानां जाँचं कुर्वन्तु।

अधिकांशः निर्मातारः मानकद्वारस्य ऊर्ध्वताभिः सह लप्यन्ते, परन्तु क ७८ इञ्च् द्वारस्य ऊर्ध्वता विशेषपरिस्थितिषु उपयुक्ता भवितुम् अर्हति । प्राचीनगृहेषु, उपयोगितास्थानेषु, ऐतिहासिकवास्तुकलासु च प्रायः स्वस्य मूलशैल्याः सङ्गतिं कर्तुं लघुतरद्वाराणां आवश्यकता भवति । गृहस्वामिनः द्वारस्य आकारं चिन्वितुं पूर्वं स्थानीयसङ्केतानां जाँचं कुर्वन्तु, सुलभतायाः विषये चिन्तयन्तु, स्वगृहस्य डिजाइनं च पश्यन्तु । Derchi Window and Door इत्यादयः विशेषज्ञाः जनान् अद्वितीयस्थानानां कृते समीचीनं फिट् अन्वेष्टुं साहाय्यं कुर्वन्ति ।

चयनात् पूर्वं वास्तुशैल्याः विशिष्टद्वारस्य ऊर्ध्वतायाः च एतस्य द्रुतसारणीयाः समीक्षां कुर्वन्तु:

समीचीनद्वारस्य चयनस्य अर्थः अस्ति यत् कोडस्य विषये, संस्थापनस्य विषये, आगामिषु वर्षेषु द्वारं कथं कार्यं करिष्यति इति च चिन्तयितुं शक्यते ।

FAQ

'6/6 द्वार' इत्यस्य अर्थः किम् ?

'६/६ द्वार' इति द्वारं ६ पाद ६ इञ्च् ऊर्ध्वं, अथवा ७८ इञ्च् ऊर्ध्वं भवति । निर्मातारः मानक-८०-इञ्च्-उच्चतायाः अपेक्षया लघुतराः द्वाराणि वर्णयितुं एतत् पदं प्रयुञ्जते ।

७८ इञ्च् द्वारं ८० इञ्च् द्वारं प्रतिस्थापयितुं शक्नुथ वा?

कदाचित् आम् । तेषां द्वारस्य चतुष्कोणं समायोजितुं वा भित्तिमध्ये छिन्दितुं वा आवश्यकता भवेत् । यदि छतम् न्यूनं भवति तर्हि ८० इञ्च् द्वारं न उपयुज्यते । प्रथमं उद्घाटनस्य मापनं समस्यानां परिहाराय सहायकं भवति ।

भवनसंहिताभिः ७८ इञ्च्-द्वाराणि अनुमताः सन्ति वा ?

अधिकांशभवनसंहितासु मुख्यप्रवेशद्वारेषु ८० इञ्च्-द्वाराणि आवश्यकानि भवन्ति । केचन संहिताः कोठरी, स्नानगृहं, प्राचीनगृहं वा कृते ७८ इञ्च् द्वारं अनुमन्यन्ते । लघुतरद्वारं स्थापयितुं पूर्वं सर्वदा स्थानीयभवनविभागेन सह पृच्छन्तु।

७८ इञ्च् द्वारं गृहस्य मूल्यं प्रभावितं करोति वा ?

७८ इञ्च् द्वारं पुनर्विक्रयमूल्यं न्यूनीकर्तुं शक्नोति यदि क्रेतारः मानकाकारस्य अपेक्षां कुर्वन्ति । ऐतिहासिकगृहेषु मूलद्वारस्य आकारस्य मेलनं गृहस्य आकर्षणं आकर्षणं च स्थापयितुं साहाय्यं कर्तुं शक्नोति ।

किं Derchi Window and Door इत्यनेन कस्टम् ७८-इञ्च् द्वारं निर्मातुं शक्यते?

आम्‌! Derchi Window and Door इत्यत्र ७८ इञ्च् सहितं बहुषु आकारेषु कस्टम् द्वारं प्राप्यते । ते गृहस्वामिनः अद्वितीयस्थानानां वा प्राचीनगृहाणां वा योग्यं योग्यं ज्ञातुं साहाय्यं कुर्वन्ति।